Sự kỳ thị văn hóa vùng miền hay cuộc tìm kiếm lạc lối

Giúp NTDVN sửa lỗi

Nhưng thực sự thì đây có phải chỉ là câu chuyện của văn hóa vùng miền hay không? Vì dẫu “kẻ Nam” hay “người Bắc” thì cái thứ văn hóa được đề cập ở trên chính là bầu không khí mà chúng ta cùng nhau hít thở, đã bao năm nay. Và thậm chí khi chúng ta phản đối nó, tiếc thay, lại bằng chính cách thức của nó.

Văn hóa các vùng miền tại Trung Quốc

Trên mạng internet tồn tại một bài viết có tên: “Tính cách người các tỉnh tại Trung Quốc” của một cố lãnh đạo ngoại giao Việt Nam tại Trung Quốc trước đây, ông cũng là một nhà nghiên cứu lâu năm rất có uy tín về đề tài Trung Quốc. Trong bài viết thú vị này, tác giả D này đã đưa ra những nhận xét có tính đúc kết về văn hóa các vùng miền của Trung Quốc cho tới những năm gần đây, dựa trên nghiên cứu uyên thâm và kinh nghiệm thực tế của ông về con người và đất nước này.

Chẳng hạn, đối với người ở Hà Nam, ông viết: “... Thực ra người Hà Nam rất chăm chỉ, chịu khổ được, tập quán sinh hoạt vốn thật thà chất phác, nhất là người nông thôn. Tuy vậy có nhược điểm là bảo thủ, thành kiến, không nghĩ đến tiến thủ. Là tỉnh có sức lao động lớn nhất Trung Quốc...”

Người Quảng Đông thì: “... Người Quảng Đông không thích thú lý luận rỗng tuếch, và cũng chẳng để ý bàn bạc triết lý, con người, và cũng không hứng thú với chính trị. Người người đều vào ra bận rộn vì tiền, suốt ngày hết đông lại tây. Người phương bắc suy nghĩ trước, hành động sau, còn người Quảng Đông lại hành động trước rồi mới suy nghĩ sau, coi trọng hiệu quả và giá trị, không coi trọng hình thức và thể hiện bề ngoài...”

Người Hồ Nam thì sao? “... Người Hồ Nam thông minh, dũng cảm, mạnh mẽ quả quyết, dám đảm nhiệm việc lớn coi thiên hạ hưng vong là trách nhiệm của mình, “nước Trung Hoa chỉ diệt vong khi người Hồ Nam chết hết”, người Hồ Nam tập trung được mỹ đức ưu tú của dân tộc Trung Hoa. Học tập, đi lính đánh nhau, lao động đều tốt...”

Còn đây là về người Hồ Bắc: “... có nhiều mỹ nữ. Người Hồ Bắc rất thông minh, số người đạt kết quả cao trong các kỳ thi vào đại học rất cao. Người Hồ Bắc học giỏi, trường trung học phổ thông Hoàng Cương nổi tiếng cả nước, thậm chí nhiều trường học trọng điểm của Bắc Kinh, Thượng Hải cũng không bằng… Hồ Bắc có những nơi rất giàu, có thể so sánh với vùng ven biển...”

Còn người ở thủ đô Bắc Kinh thì sao? “Là vùng thấy nhiều biết rộng, vừa tiêm nhiễm văn hóa vua quan vừa chịu tàn dư của phong tục con em nhà Mãn, vô cùng lười biếng, rất nhiều người thà ở nhà hưởng bảo hiểm thấp chứ không chịu đi làm, khá nhiều người dựa vào tiền bồi thường nhà cửa cổ xưa do cha ông để lại khi phải di chuyển hoặc giá nhà đất gia tăng để sinh sống; có người là quan thường dựa vào chính sách mà sống cuộc sống nhàn rỗi, người béo rất nhiều...Trong các thế hệ sau của Bắc Kinh con nhà giàu sang rất nhiều, chỉ chú ý hưởng thụ.

...Người Bắc Kinh muốn học đại học là học được, ngay cả với những trường nổi tiếng như Thanh Hoa, Bắc Đại, sau khi tốt nghiệp nói chung được các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng. Chỗ nào ở Bắc kinh cũng có quan, ngay ông lão đạp xe ba gác cũng ra vẻ ta đây vì nhà nào chả có dây mơ rễ má với mấy vị quan. Chính vì thế mới có câu nói ở trên “không đến Bắc Kinh không biết mình chỉ là quan nhỏ”

v.v.

Và còn các vùng miền khác nữa, ở đây chỉ xin đơn cử vài trường hợp.

Cơ sở hình thành nên văn hóa vùng miền tại Trung Quốc

Như vậy thì đúng là có một thứ gọi là “văn hóa vùng miền”. Văn hóa này được hình thành từ điều kiện thiên nhiên, địa lý, điều kiện lịch sử, điều kiện sống, nguồn gốc nhân chủng, tập quán người dân v.v. nói tóm lại là tất cả những nét đặc trưng của địa phương đã hình thành từ xưa, mà vùng khác không có. 

mỗi vùng đất cũng như con người sống ở đó có đặc điểm văn hóa riêng, có tốt, có xấu. Đó gọi là văn hóa vùng miền
Mỗi vùng đất cũng như con người sống ở đó có đặc điểm văn hóa riêng, có tốt, có xấu. Đó gọi là văn hóa vùng miền(Wikimedia Commons)

Ta có thể tìm thấy cơ sở cho những lý giải này ở ngay trong cùng bài viết của tác giả. Chẳng hạn, người Quảng Đông chỉ yêu tiền, chỉ thích làm ăn, không quan tâm triết lý, chính trị… đó là vì nơi đây là vùng đất mở, nhân chủng phức tạp, vị trí giao thương thuận tiện “...Trong lịch sử Quảng Đông là một vùng pha tạp của Bách Việt, vùng ven biển còn có người Đông Nam Á đến ở, gọi là người Quảng Phủ, gồm cả người Hồng Kông, Ma Cao; người vùng Triều, Sán cũng có ngôn ngữ và phong tục độc đáo…”

Lại nữa, “...Quảng Đông là nơi bắt nguồn cách mạng dân chủ cận đại, là giao điểm của văn minh Đông -Tây, là lô cốt đầu cầu và người lính đứng đầu của cải cách mở cửa. Người Quảng Đông là nhóm người hải dương, tràn đầy khí huyết và sức sống, đầu óc linh hoạt, giầu tính mạo hiểm, tính sáng tạo, dám đi trước thiên hạ…”

Còn vì sao mà “Người Hồ Nam thông minh, dũng cảm, mạnh mẽ quả quyết, dám đảm nhiệm việc lớn coi thiên hạ hưng vong là trách nhiệm của mình…?”  Vì trong lịch sử họ đã như thế rồi. Tác giả viết: 

“...Người Hồ Nam được gọi là ‘người phương bắc của phương nam’ tính cách bộc trực, khí khái dữ dội như ớt cay, cổ họng cũng tương đối lớn. Sử sách cổ có nhiều từ ca ngợi người Hồ Nam nhất (ví dụ: ‘Sở chỉ còn 3 hộ vẫn có thể diệt Tần’, ‘không có Hồ Nam không thành quân đội’, ‘người Hồ Nam chưa đổ, Hoa Hạ chưa đổ’). Quân Hồ Nam của Tăng Quốc Phiên, Tả Tông Đường đã kéo dài thêm hương hỏa nhà Thanh gần nửa thế kỷ, nhiều nguyên lão khai quốc của đảng cộng sản là người Hồ Nam. Có thể nói bộ cận đại sử Trung Quốc và nửa bộ hiện đại sử Trung Quốc là do người Hồ Nam dùng máu tươi và sinh mệnh của mình viết nên…”

Đặc điểm của người Hà Nam là ở trong một tỉnh “...là cái nôi của dân tộc Trung Hoa, trong sáu cố đô của Trung Quốc có ba cái ở Hà Nam...” Bởi vậy mà dẫn đến người vùng này “...có nhược điểm là bảo thủ, thành kiến, không nghĩ đến tiến thủ”. Lại còn nữa: “Người Hà Nam ở nhà rất coi trọng lễ nghĩa, các chuyện ma chay cưới xin, sinh đẻ, lễ tết… đều rất coi trọng lễ nghĩa.” Nói chung, đó là đặc tính của người dân cố đô. Hầu như nơi đâu cũng vậy.

Tại sao người Hồ Bắc “có nhiều mỹ nữ, thông minh, học giỏi, lại có những địa phương rất giàu”? Là vì đây “là tỉnh có nhiều hồ nước, nước nhiều tự nhiên tính tình linh hoạt…”. Đây là một đặc điểm thuộc về phong thủy. Nơi nào có nhiều nguồn nước tốt thì thường tụ tài. Vả lại con người dễ có tú khí, nhiều người đẹp, thông minh, học giỏi.

Lại nói về người Bắc Kinh, “thấy nhiều biết rộng”, “thích bàn chính trị” vì ở gần “trung ương”, xưa đã vậy mà nay vẫn thế. Vì là người của kinh đô xưa, thủ đô nay, nên hay “ra vẻ ta đây”, có tính quan cách, giỏi lý luận, ham lý thuyết mà lại ham học tập để có bằng cấp. Nhưng dân lười nhác vì một phần do bị ảnh hưởng phong khí ngày xưa, phần khác thì vì vẫn có thể tiếp tục khai thác vào di sản kiến trúc của cha ông để lại. Còn thế hệ sau của quan chức lười nhác vì quan chức Bắc Kinh giàu có về vật chất và đa số mục ruỗng về tinh thần.

Tóm lại, mỗi vùng đất cũng như con người sống ở đó có đặc điểm văn hóa riêng, có tốt, có xấu. Đó gọi là văn hóa vùng miền. Con người bị ảnh hưởng rất mạnh bởi hoàn cảnh, môi trường sống mà câu chuyện “Mạnh Mẫu Tam Thiên” là một minh chứng sinh động. Truyện rằng Mạnh Tử thời thơ ấu khi thì bắt chước đám hiếu, lúc thì học kiểu buôn bán chao chát, cuối cùng học theo lễ nghi thầy trò tùy thuộc vào nơi hai mẹ con ông chuyển đến ở là gần nghĩa địa, chợ búa hay trường học. Chắc chắn rằng, mỗi con người sống ở một vùng đất với mỗi văn hóa đặc trưng đó ít nhiều cũng bị ảnh hưởng. Những người tuyệt đối không chịu ảnh hưởng có lẽ không chiếm đa số. 

Tuy nhiên, tác giả chưa phân tích về ảnh hưởng bao trùm của một thứ văn hóa tà ác lên toàn bộ cõi Trung Hoa bất kể vùng miền, kể từ sau năm 1949. Đó là “Văn hóa Đảng” của Đảng Cộng Sản Trung Quốc (ĐCSTQ).



BÀI CHỌN LỌC

Sự kỳ thị văn hóa vùng miền hay cuộc tìm kiếm lạc lối