Bài học từ Tây Du Ký: Người ở tầng thứ cao sẽ không khoe khoang 4 điều

Bình luận Quỳnh Chi • 06:30, 12/08/20

Nhà văn Trương Triều đời nhà Thanh trong cuốn sách U Mộng Ảnh của mình đã nói, Tây Du Ký là một bộ 'ngộ sách'. Nó nhìn như là câu chuyện kể về quá trình Đường Tăng đi Tây Thiên thỉnh kinh gặp phải yêu ma quỷ quái, nhưng trên thực tế lại là diễn lại những tư vị của kiếp nhân sinh. Trong sách, mỗi từng nhân vật, mỗi một lần kiếp nạn, đều bao hàm trí tuệ đối nhân xử thế. Sau khi đọc Tây Du Ký, chúng ta mới hiểu được rằng: Người ở tầng thứ cao, đều chưa từng khoe khoang bốn thứ này.

Không khoe khoang tài phú

Khi bốn thầy trò Đường Tăng trên đường đi qua chùa Quan Âm, đã được Kim Trì trưởng lão thịnh tình khoản đãi. Kim Trì trưởng lão gặp Đường Tăng, nhận thấy con người này có tướng mạo phi phàm, lại là từ thiên triều thượng quốc mà đến, cho nên nghĩ rằng trên người Đường Tăng nhất định có mang theo bảo vật quý hiếm.

Đường Tăng là người khiêm tốn, đừng nói không có bảo bối gì, cho dù là có thật, thì cũng sẽ không bao giờ khoe khoang.

Nhưng Tôn Ngộ Không thì khác, cái con khỉ này không chỉ thích khoe khoang, mà còn thích kiếm chuyện. Ngộ Không nhìn thấy Kim Trì trưởng lão tự cao tự đại, trong lòng không khỏi tức giận, thế là liền thúc giục Đường Tăng lấy chiếc áo cà sa tuyệt đẹp mà Phật Tổ ban tặng ra khoe.

Đường Tăng nghe xong, liền vội vàng lắc đầu nói: 

- Đồ đệ, đừng khoe giầu với người ta. Chúng ta chỉ có hai người đơn độc, lỡ xảy ra việc gì thì sao?

Hành Giả nói: 

- Xem áo cà sa có gì mà sợ!

Tam Tạng nói: 

- Con chẳng nghĩ sâu. Người xưa nói: “Những vật quý báu chớ có để cho kẻ gian tham trông thấy”. Nếu khoe cho họ xem, họ sẽ sinh lòng tham, tìm mưu kế cướp đoạt. Lúc ấy, mình sợ tai vạ đành phải chiều theo họ. Bằng không sẽ hại thân mất mạng cũng chỉ vì thế. Việc không đơn giản đâu.

Nếu khoe cho họ xem, họ sẽ sinh lòng tham, tìm mưu kế cướp đoạt. Lúc ấy, mình sợ tai vạ đành phải chiều theo họ.
Nếu khoe cho họ xem, họ sẽ sinh lòng tham, tìm mưu kế cướp đoạt. Lúc ấy, mình sợ tai vạ đành phải chiều theo họ. (Ảnh qua hk.epochtimes.com)

Đối với lời khuyên nhủ của Đường Tăng, Ngộ Không tỏ ra xem thường, một mực đưa áo cà sa ra trước mặt Kim Trì trưởng lão để khoe khoang một phen. Kết quả dẫn tới Kim Trì trưởng lão nổi lòng tham, nghĩ trăm phương ngàn kế hại người đoạt bảo, thậm chí còn dẫn yêu quái gấu đen Hắc Hùng Tinh đến, vô cớ sinh ra rất nhiều phiền phức.

Trong Tăng quảng hiền văn có câu: "Khách bất ly hóa, tài bất lộ bạch", ý rằng khách không nên rời xa đồ của mình, của cải không nên để lộ ra.

Khoe khoang tài phú, ngoài việc kích thích sự thèm muốn đố kỵ của người khác, thì không có bất kỳ chỗ nào tốt. Chúng ta cần biết rằng, một người nội tâm thực sự giàu có, là không cần thông qua khoe khoang hay thể hiện ra bên ngoài.

Có một câu chuyện tương tự được ghi chép trong "Thế thuyết tân ngữ".

Vào thời Tây Tấn, Thạch Sùng có tiếng là thiếu gia ăn chơi, ông bình sinh yêu thích nhất chính là 'khoe của theo phong cách xa hoa'. Cùng thời, Vương Khải là cậu của Tấn Vũ Đế, từng được phong là Sơn Đô Huyện công, đất phong một nghìn tám trăm hộ, lại còn làm quan lại cao cấp. Có một lần, Thạch Sùng cùng Vương Khải đấu giàu. Vương Khải ra lệnh người dùng nước đường cọ nồi rửa chén, Thạch Sùng liền sai người nhà lấy nến thay củi, thổi lửa nấu cơm; Vương Khải lấy nến Hồng Thạch sơn tường, thì Thạch Sùng dùng bột ớt quý sơn tường. 

Thạch Sùng tài lực hùng hậu, luôn luôn áp đảo Vương Khải một bậc, nhưng ông ta mặc dù tại trận khoe giàu này giành được thắng lợi, nhưng cũng bị kẻ có dã tâm để mắt tới. Về sau, Triệu vương Tư Mã Luân nắm giữ đại quyền trong triều đình, có thân tín là Tôn Tú ngấp nghé tài phú của Thạch Sùng, liền vu cho Thạch Sùng tội mưu phản. Cuối cùng, cả nhà Thạch Sùng bị chém đầu, gia tài cũng bị Tôn Tú chiếm lấy, rơi vào kết quả bi thảm "người mất của cũng không còn". 

Có người từng nói: Vô tri và giàu có mà ở cùng một chỗ, thì chính là càng làm cho thân phận rơi rớt.

Vì thỏa mãn hư vinh nhất thời, liền khoe khoang tự cho mình giàu có, đây chính là vô tri lớn nhất. Khoe khoang tài phú, không chiếm được sự tôn kính xuất ra từ trái tim của người khác, mà chỉ có thể để bại lộ tinh thần cằn cỗi của một người.

Khoẻ của, khoe tài, người cần nên khiêm tốn
Kim Trì trưởng lão nổi lòng tham dẫn yêu quái gấu đen Hắc Hùng Tinh đến, vô cớ sinh ra rất nhiều phiền phức. (Ảnh: miền công cộng)

Không khoe khoang năng lực

Tôn Ngộ Không từ khi bái Bồ Đề tổ sư làm sư phụ, liền bắt đầu chăm học bản lãnh. Rất nhanh, Ngộ Không đã học xong Cân Đẩu Vân cùng bảy mươi hai phép thần thông biến hóa.

Có một lần, Tôn Ngộ Không một mình tu tập, các sư huynh đệ nhao nhao tới, thúc giục Ngộ Không thi triển thần thông trước mặt mọi người. Ngộ Không vốn bản tính thiện lương, khi thấy các sư huynh đệ xúi giục, liền trước mặt mọi người cưỡi mây đạp gió, thiên biến vạn hóa.

Mọi người thấy thế, vỗ tay reo ầm lên:

- Con khỉ giỏi quá! Con khỉ giỏi quá!

Không ngờ tiếng ầm ĩ, náo động làm cho sư phụ nghe thấy. Sư phụ vội vàng chống gậy ra cửa hỏi:

- Ai làm gì mà huyên náo lên thế?

Mọi người nghe hỏi, sợ hãi im thít, sửa lại quần áo ngay ngắn, đứng trước tổ sư. Ngộ Không cũng hiện lại bản tướng, đứng lẫn vào trong đám bạn bè thưa:

- Thưa tôn sư, chúng con ở đây hội giảng, không có ai ở ngoài vào làm huyên náo đâu ạ.

Ngộ Không cũng hiện lại bản tướng,
Ngộ Không hiện lại bản tướng rồi trả lời Sư phụ. (Ảnh miền công cộng)

Tổ sư tức giận mắng:

- Các ngươi la hét ầm ĩ, không ra thể thống người tu hành. Người tu hành mở miệng ra thì thần khí tán; lưỡi động thì thị phi sinh. Làm sao mà các ngươi cười đùa ở đây?

Mọi người thưa:

- Không dám giấu tôn sư, chúng con thử tài Tôn Ngộ Không biến hóa, bảo anh ấy biến thành cây tùng, quả nhiên biến thành cây tùng. Chúng con khen ngợi reo hò, to tiếng làm náo động đến tôn sư, mong tôn sư tha tội.

Tổ sư nói:

- Thôi các ngươi cút đi!

Rồi gọi:

- Ngộ Không, lại đây! Ta hỏi ngươi sử dụng tinh thần thế nào? Biến thế nào ra cây tùng? Công phu ấy có thể đùa cợt trước mặt mọi người sao? Giả sử ngươi thấy người khác có, ắt phải cầu người ta. Người khác thấy ngươi có, ắt phải cầu ngươi. Nếu ngươi sợ tai vạ, ắt phải truyền cho người ta. Nếu không truyền sẽ bị hại, tính mệnh nhà ngươi khó mà giữ nổi.

Đối mặt với những lời quở trách của sư phụ, Ngộ Không dù liên tục nói lời xin lỗi, nhưng vẫn không ghi nhớ kỹ. Về sau khi đại náo Thiên Cung, Tôn Ngộ Không lại khoe khoang thần thông trước mặt Phật Tổ Như Lai, không nghĩ rằng kẻ mạnh còn có kẻ mạnh hơn, cuối cùng tự mình hại mình, bị đè dưới núi Ngũ Hành Sơn.

"Thái căn đàm" có nói: “Đại Bàng đứng như ngủ, Hổ đi như bệnh. Đó là thủ đoạn của chúng để vồ người. Do đó người quân tử tuy thông minh nhưng không để lộ tài hoa, vậy thì sau này mới có sức mạnh để gánh vác trọng trách”.

Cường giả chân chính, xưa nay không hiển sơn lộ thủy, họ chỉ là đang lặng lẽ tích lũy sức mạnh. Một người cho dù xuất sắc tài giỏi đến đâu, đều cần phải học được xem xét thời thế, từ tốn và kiềm chế.

Thời kỳ chiến quốc, vua của nước Tần là Tần Vũ vương dũng lực tuyệt luân, lòng ôm chí lớn, là một nhân vật văn võ kiêm toàn. Dưới sự cai trị của ông, Tần quốc liên tấn chế Sở, công Hàn bình Thục, quốc lực đạt được tăng lên trên diện rộng. Nhưng chính là một vị quân chủ anh minh như vậy, lại chỉ vì khoe khoang năng lực mà mất mạng.

Có một lần, Tần Vũ vương cùng thuộc hạ là vệ sĩ Mạnh Thuyết ở trong cung của Chu Vương, thành Lạc Dương tranh tài cử đỉnh. Vì muốn thể hiện mình là người dũng lực, Tần Vũ vương không nghe khuyên ngăn, không nghĩ đến năng lực chịu đựng của bản thân mà tùy tiện nâng đỉnh, kết quả kiệt sức, hai mắt rỉ máu, xương ống chân bị gãy, đến tối thì tắt thở chết. Năm ấy ông mới có 23 tuổi, là độ tuổi sung sức để thực hiện hoài bão của cuộc đời.

Trong "Chu dịch" có viết: "Quân tử tàng khí vu thân, tý thì nhi động", ý rằng người quân tử cất giấu vũ khí, chờ thời cơ mới hành động. 

Năng lực xuất chúng cố nhiên đáng để tự hào, nhưng nếu không biết tiết chế, trước mặt người khác mà khoe khoang, thì sẽ nhận phải tai bay vạ gió.

Không chế người ngắn, không khoe mình dài. Làm ngươi, khi bắt đầu ở trước mặt người trước mà khoe khoang năng lự, cũng chính là lúc nhân phẩm bạn bị giảm sút.

Tây Dụ Ký
Năng lực xuất chúng cố nhiên đáng để tự hào, nhưng nếu không biết tiết chế, trước mặt người khác mà khoe khoang, thì sẽ nhận phải tai bay vạ gió. (Ảnh miền công cộng)

Không khoe khoang thông minh

Nếu nói trong bốn thầy trò đinh thỉnh kinh ai thông minh nhất, thì có lẽ thuộc về Sa Ngộ Tĩnh. Sa Ngộ Tĩnh khiến chúng ta ấn tượng bởi sự chất phác trung thực, nhưng trên thực tế, trong tâm ông suy nghĩ linh xảo, rất hiểu đạo lí đối nhân xử thế. Chỉ bất quá ông biết cách khiêm tốn, không ở trước mặt người trước mà khoe khoang trí thông minh của chính mình. Trên đường thỉnh kinh, chỉ có tại thời khắc mấu chốt, Sa Ngộ Tĩnh mới ra mặt nói chuyện.

Trong Hồi “Ba lần đánh Bạch Cốt Tinh”, trong lúc Đường Tăng nghiêm phạt Tôn Ngộ Không thì Sa Ngộ Tĩnh không nói nửa câu cầu tình, lúc Tôn Ngộ Không bị đuổi đi Ngộ Tĩnh cũng không có một câu giữ lại. Toàn bộ quá trình của sự việc là không liên quan đến mình, luôn giữ thái độ thanh cao.

Về sau, trong trận đấu kịch liệt với Hoàng Bào Quái, Sa Ngộ Tĩnh bị bắt, Trư Bát Giới rơi vào đường cùng, đành phải mặt dạn mày dày tới mời Tôn Ngộ Không.

Khi Tôn Ngộ Không chất vấn Sa Ngộ Tĩnh "lúc sư phụ niệm chú khẩn cô nhi, sao chú không nói giúp tôi một câu?", Ngộ Tĩnh không có quá nhiều lời giải thích, chỉ là từ tốn nói sáu chữ: "Quân tử không nhắc chuyện cũ".

Một câu ngắn ngủi, đã không chỉ tâng Ngộ Không lên cao, lại còn biểu hiện ra tâm mình áy náy, cứ như vậy, mâu thuẫn giữa hai người liền dễ dàng được giải quyết.

Chính là bởi vì Sa Ngộ Tĩnh có chỉ số cảm xúc (EQ) cao, lại không thích khoe khoang, cho nên rất được Đường Tăng ưu ái và tín nhiệm.

"Thái căn đàm" có viết: “Giấu xảo tại vụng, dùng cách kín đáo mà lại thấy được rõ, giấu sự minh bạch tại nơi ô trọc, lấy cong làm duỗi”. (Nguyên văn: "Tàng xảo vu chuyết, dụng hối nhi minh, ngụ thanh vu trọc, dĩ khuất vi thân"). 

Người càng thông minh, càng biết cách che giấu sự thông minh của mình, nếu như một người luôn luôn khoe mẽ, để lộ thông minh ra ngoài, cuối cùng rồi sẽ chẳng thể làm nên trò trống.

Cổ nhân có câu "đại trí nhược ngu, đại xảo nhược chuyết", bậc đại trí như người ngu si, người khéo léo như kẻ vụng về. Người thực sự thông minh, hường là những người biết giả bộ hồ đồ đúng thời điểm.

Chính là bởi vì Sa Ngộ Tĩnh có chỉ số cảm xúc (EQ) cao, lại không thích khoe khoang, cho nên rất được Đường Tăng ưu ái và tín nhiệm.
Chính là bởi vì Sa Ngộ Tĩnh có chỉ số cảm xúc (EQ) cao, lại không thích khoe khoang, cho nên rất được Đường Tăng ưu ái và tín nhiệm. (Ảnh qua Epochtimes.com)

 Không khoe khoang công lao

Khi Tôn Ngộ Không đại náo Thiên Cung, một trăm ngàn thiên binh bắt cũng không lại, về sau Quan Âm Bồ Tát hướng tới Ngọc Đế đề xuất Nhị Lang Thần.

Nhị Lang thần không phụ sự mong đợi của mọi người, dưới sự trợ giúp của Thái Thượng Lão Quân, đã bắt được Tôn Ngộ Không, cũng bởi vậy mà ông được Ngọc Đế ưu ái. Khi Ngọc Đế hạ chiếu biểu dương chiến công của Nhị Lang Thần, ông lại biểu hiện hết sức thanh tỉnh. Nhị Lang Thần không một chút tự cao tự ngạo vì đã giành được chiến công, ngược lại còn quy công cho Quan Âm Bồ Tát và Thái Thượng Lão Quân, khi nhận được ban thưởng cũng đều phân cho thuộc hạ của mình. Sau khi hành lễ với Ngọc Đế xong, ông liền trở về Quán Giang Khẩu ẩn cư.

Tăng Quốc Phiên từng nói: Gặp nạn trước tiên tự mình đảm đương, có công trước hết để cho người khác hưởng, đây là nền tảng của sự nghiệp.

Có công lao phải học cách chia sẻ, có khó khăn cần dẫn đầu giải quyết.

Người ở tầng thứ càng thấp, càng cố chấp vào lợi ích của mình mà không buông; Ngược lại, người ở tầng thứ càng cao, càng muốn thông qua nỗ lực và chia sẻ, kết quả lợi ích thực tế thu được càng lớn.

Lão Tử từng nói: "vi nhi bất thị, công thành nhi bất cư", ý rằng: làm mà không cậy khéo, việc thành mà không cậy công.

Nỗ lực cố gắng mà không khoe khoang, có công lao mà không tự ngạo, đây mới là phẩm chất một người cần phải có.

Tài năng cái thế không tránh khỏi một chữ “kiêu căng”; Trí huệ cao siêu không gì tốt hơn là “che giấu”. Có thành tựu lại không kiêu căng, có công lao lại tình nguyện chia sẻ, kiểu người như vậy, con đường phía trước nhất định sẽ rộng lớn thênh thang!

Quỷ Cốc Tử từng nói: “Đạo của Thánh nhân là ở chỗ biết ẩn giấu” (Thánh nhân chi đạo, tại ẩn dữ nặc).

Bồ Đề tổ sư đã từng khuyên bảo Ngộ Không: Thành danh nhờ mỗi ngày chịu khổ, bại sự đa phần là vì những lúc đắc ý.

Người sống ở đời, ham hư vinh chính là thể hiện điều ác, khiêm tốn là ẩn chứa điều thiện. Quá độ khoe khoang, bất quá cũng chỉ là biểu hiện sự trống rỗng, chỉ có giấu không để lộ, mới có thể tồn tại thật dài thật lâu.

Quỳnh Chi
Theo secretchina.com

Tham khảo: Bản dịch Tây Du Ký của Như Sơn, Mai Xuân Hải, Phương Oanh, Nhà xuất bản Văn học.

Văn hoá Văn học