Kinh tế Trung Quốc hậu Covid: Tăng trưởng giả tạo, kinh tế trì trệ hết giải pháp

Bình luận Thiện Nhân • 21:46, 25/07/20

Trước đây, Trung Quốc đã dùng tăng trưởng GDP để vượt qua các khoản nợ xấu thay vì ghi nhận chúng, nhưng lần này khó có thể làm vậy. Tốt hơn, có lẽ, nên ngừng việc đẩy các khoản nợ xấu chạy vòng quanh, và bắt đầu ghi nhận và xử lý chúng.

Tăng trưởng giả, thất nghiệp, đầu tư, sản xuất trì trệ

Theo số liệu thống kê nhà nước thì Trung Quốc đã tránh được suy thoái kinh tế, nhưng vấn đề nợ nần đang chồng chất. Sản lượng tăng 3,2% so với cùng kỳ trong ba tháng tính đến tháng 6, sau khi thu hẹp kỷ lục quý trước. Số liệu thống kê này đã bị các nhà phân tích kinh tế phơi bày là không đáng tin cậy, nhiều số liệu không khớp nhau và vô lý. Đầu tư vẫn có vẻ ảm đạm, các nhà tuyển dụng đang mất việc, và bán lẻ là thiếu máu. Điều đó có nghĩa là nhiều khoản nợ xấu. Thật không may, đất nước này đang thiếu các nhà đầu tư nợ xấu.

Đại dịch đã buộc Bắc Kinh phải đẩy mạnh các lĩnh vực, bao gồm xuất khẩu và du lịch, nơi nhu cầu bị ảnh hưởng nặng nề và thất nghiệp gia tăng. Các nhà quản lý, những người đã làm việc để loại bỏ hệ thống tài chính, đã bận rộn thúc đẩy các ngân hàng mở rộng tín dụng cho những người vay rủi ro hơn và chuyển các khoản vay. Họ tuân thủ: trong nửa đầu năm 2020, những người cho vay đã phát hành kỷ lục 1,7 nghìn tỷ đô-la cho các khoản vay mới.

Một số quỹ sẽ giúp các công ty khỏe mạnh vượt qua khó khăn, nhưng các quan chức đang cảnh báo về các khoản nợ xấu đang gia tăng trong tương lai. Điều đó sẽ gia tăng thêm vào rổ tài sản nợ xấu trị giá 1,5 nghìn tỷ đô-la vào năm ngoái, theo ước tính của PwC. Một số ngân hàng đã yêu cầu giải cứu từ nhà nước, và các đợt rút vốn ồ ạt tại ngân hàng, như ở các tỉnh Hà Bắc và Sơn Tây hồi đầu năm nay, đang nổ ra khắp nơi. Căng thẳng đã xuất hiện trong ngành công nghiệp cho vay tín dụng trị giá 3 nghìn tỷ đô-la của đất nước, nơi một loạt các vụ phá sản đã kích động các cuộc biểu tình lớn.

Trong các đợt khó khăn trước đây, Bắc Kinh đã dựa vào cái gọi là ngân hàng nợ xấu, công ty quản lý tài sản nhà nước, đã mua các khoản vay có vấn đề, thường ở giá hữu nghị, sau đó cố gắng thu hồi hoặc bán lại chúng. Điều đó hỗ trợ cho sự phát triển của một thị trường nợ xấu và giải phóng các ngân hàng để tiếp tục cho vay mà không làm mất bảng cân đối kế toán của họ.

Nhưng ngay cả các công ty quản lý tài sản (AMC) lớn cũng sẽ miễn cưỡng nuốt một lượng tín dụng xấu vô hạn. Nhiều người thậm chí bắt đầu giảm lượng mua nợ và đa dạng hóa để cải thiện lợi nhuận. Công ty China Huarong niêm yết tại Hong Kong, nắm giữ 1,7 nghìn tỷ nhân dân tệ tài sản tính đến năm 2019, đã mua nợ xấu ít hơn 30% từ các ngân hàng vào năm ngoái so với năm trước đó.

Để giải quyết tình trạng này, Trung Quốc đã nới lỏng tiếp cận thị trường cho các nhà đầu tư tư nhân. Năm ngoái, nó đã cho phép các “quỹ kền kền” nước ngoài của Nhật Bản mua các danh mục cho vay xấu trực tiếp từ các ngân hàng. Nhưng thủ tục sách nhiễu và các cơ hội dễ dàng hơn ở nơi khác khiến cho các nhà đầu tư ít quan tâm hơn.

Trước đây, Trung Quốc đã dùng tăng trưởng GDP để vượt qua các khoản nợ xấu thay vì ghi nhận chúng, nhưng lần này khó có thể làm vậy. Tốt hơn, có lẽ, nên ngừng việc đẩy các khoản nợ xấu chạy vòng quanh, và bắt đầu ghi nhận xử lý chúng.

Chọn xử lý Nợ hay GDP?

Sử dụng dữ liệu chính thức, tỷ lệ nợ trên GDP của Trung Quốc có thể sẽ tăng từ 16-22% trong năm nay, trái ngược với mức tăng 6% của năm ngoái. Trong những gì Michael Pettis, giáo sư tài chính tại Trường Quản lý Guanghua tại Đại học Bắc Kinh và là thành viên cao cấp của Trung tâm Chính sách Toàn cầu Carnegie-Tsinghua, gọi là một khoản nợ gia tăng khổng lồ, các con số đã gây ra một cuộc tranh luận đang diễn ra ở Trung Quốc về mức độ khoản nợ nào nên được sử dụng để tạo ra sự tăng trưởng sau đại dịch.

Nói chuyện với các đại biểu của FIS2020, ông Pettis nói rằng có hai quan điểm khác nhau, chịu trách nhiệm hoạch định chính sách ở Trung Quốc. Một mặt, Bộ Tài chính Trung Quốc và hầu hết các cơ quan tham mưu kinh tế đều lo ngại về mức nợ gia tăng của Trung Quốc mà họ muốn giảm, ngay cả khi nó mang lại hậu quả cho GDP. Một nhóm khác lo lắng về tác động chính trị của sự tăng trưởng nhanh chóng và đang chấp nhận mức nợ tăng cao hơn, ông nói. Vào cuối năm ngoái trước khi đại dịch tạm dừng tất cả các dự báo, nhóm thứ hai đã giành chiến thắng, cuộc tranh luận đảm bảo mục tiêu tăng trưởng năm 2020 là khoảng 6%.

Ông Pettis nói rằng GDP trong một khái niệm của Trung Quốc không thể so sánh với các quốc gia khác vì các mô hình kế toán khác nhau. Chính quyền địa phương ở Trung Quốc không có những hạn chế cứng về ngân sách, và hầu hết các khoản nợ đều được đảm bảo. Ông nói rằng trong một cách hạch toán này thì các khoản đầu tư xấu của Trung Quốc được ghi giảm như các nước khác, còn theo cách hạch toán khác thì các khoản đầu tư xấu không xử lý như vậy. Ông kêu gọi các nhà đầu tư thận trọng khi nghĩ về tác động của COVID-19 đối với cả 2 loại hạch toán GDP này. Ông nói điều này giải thích cuộc tranh luận lớn về bản chất của sự tăng trưởng của Trung Quốc.

Thiếu động lực tăng trưởng thực sự

Ông Pettis cho biết về mức độ mà tiêu dùng, xuất khẩu và đầu tư kinh doanh sẽ thúc đẩy tăng trưởng thực sự ở Trung Quốc. Ông cho biết mức tiêu thụ sẽ giảm xuống vào năm 2020 do mức thu nhập hộ gia đình và mức tiết kiệm giảm. Tại đây, ông lưu ý rằng sự xuất hiện lại của COVID-19 tại Bắc Kinh đã gây ra sự hoảng loạn và giảm tốc hơn nữa. Ông cũng lưu ý rằng tỷ lệ thất nghiệp ở Trung Quốc vẫn còn cao với tác động domino đối với chi tiêu hộ gia đình. Hơn nữa, ông nói rằng các hộ gia đình đã ứng phó với đại dịch bằng cách tăng tiết kiệm, gây khó khăn hơn cho tăng trưởng và tiêu dùng.

Các động lực tăng trưởng khác cũng giảm - cụ thể là xuất khẩu. Ngược lại, ông lưu ý rằng tăng trưởng tốt thường là trong đầu tư kinh doanh giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu vực tư nhân, nhưng chỉ ra rằng nhiều doanh nghiệp này lại phục vụ người tiêu dùng và lĩnh vực xuất khẩu. Tất cả các động lực tốt cho tăng trưởng sẽ tăng âm, ông nói.

Hạn chế trong chính sách tiền tệ

Trung Quốc đã làm một số nhà bình luận ngạc nhiên khi quyết định không cắt giảm lãi suất khi đối phó với virus, ông Pettis nói.

Trong khi phần còn lại của thế giới đã giảm mạnh lãi suất, thì Trung Quốc đã thực hiện một vài biện pháp cắt giảm hạn chế. Ở đây, ông Pettis lưu ý rằng Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc không có quyền tự do như Cục Dự trữ Liên bang hoặc Ngân hàng Trung ương châu Âu vì Trung Quốc còn phải can thiệp vào tiền tệ, hạn chế khả năng thay đổi chính sách tiền tệ trong nước.

Thay vào đó, họ vẫn “thận trọng”, nhưng chỉ mở rộng cung tiền trong nước nếu có sự gia tăng về dự trữ. Về rủi ro, ông cảnh báo rằng nếu chính sách tiền tệ không thể điều chỉnh mức tăng nợ đáng kể nhưng cơ quan quản lý của Trung Quốc yêu cầu tăng nợ, điều đó có thể dẫn đến sự bóp méo hệ thống tài chính trong nước, bao gồm cả hoạt động ngân hàng và vỡ nợ.

“Đây là những gì chúng ta phải xem”, ông nói.

Thiện Nhân