Coronavirus: Mối đe dọa tiềm ẩn

Bình luận Thiện Đức - Thùy Trang • 10:46, 14/01/20

Theo CDC, khả năng lan truyền, mức độ nghiêm trọng, và các đặc điểm khác của chủng Coronavirus mới cần được tìm hiểu nhiều hơn nữa...

Sau những tin đồn bị rò rỉ, chính quyền Trung Quốc đã thông báo bùng phát dịch "viêm phổi lạ" vào 31/12/2019, còn ca mắc bệnh đầu tiên là vào 12/12/2019 tại Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Loại virus này đã gieo rắc nỗi kinh hoàng trên khắp đất nước, và ngay lập tức được so sánh với sự bùng phát trên diện rộng của dịch SARS năm 2002-2003.

Ngày 09/01/2020, Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã công bố trên website chính thức của họ: virus gây bệnh “viêm phổi lạ” tại Vũ Hán, Trung Quốc là một chủng Coronavirus mới.

Các chủng Coronavirus gây bệnh trên người

Coronavirus là virus RNA sợi đơn, dương, có kích thước lớn nhất trong nhóm virus RNA. Dưới kính hiển vi điện tử, chúng có quầng sáng bao quanh giống như vương miện, vì vậy được đặt tên là Corona theo tiếng Latin - dịch ra là vương miện hay hào quang. Coronavirus thường gây bệnh cho cả người và động vật, chia làm 4 nhóm chính: alpha, beta, gamma, delta.

Hiện nay, trên thế giới đã biết đến 6 chủng virus Corona gây bệnh cho người, 2 chủng "nổi tiếng" nhất là SARS-CoV và MERS-CoV đã gây ra 2 đại dịch viêm phổi tại Trung Quốc và Trung Đông. Chủng virus Corona mới nhất hiện vẫn chưa được xác định rõ, tạm gọi là "chủng Coronavirus mới tại Vũ Hán".

Hình 1: Virus Corona dưới kính hiển vi điện tử

Coronavirus đã được phát hiện ra từ năm 1931, nhưng ít ai chú ý đến nó cho đến khi đại dịch SARS xảy ra. Đến năm 1965, 2 chủng Coronavirus gây bệnh trên người đầu tiên được phân lập là HCoV 229E, và HCoV OC43; 2 chủng tiếp theo là HCoV NL63 và HCoV HKU1 được phát hiện lần lượt tại Hà Lan và Hồng Kông vào năm 2003.

Đặc điểm chung của 4 chủng virus này là gây bệnh trực tiếp cho người mà không qua trung gian truyền bệnh. Đường lây truyền của chúng là thông qua đường hô hấp (giọt bắn) hoặc tiếp xúc trực tiếp với người bệnh. Biểu hiện của bệnh thường nhẹ, bao gồm viêm hô hấp trên và tự giới hạn [4].

Trong khi đó, hai chủng Coronavirus đã gây ra dịch SARS và MERS có đường lây tương tự nhau: từ động vật sang người, sau đó mới lây trực tiếp từ người sang người - với có tỷ lệ tử vong cao khi mắc bệnh.

Hai đại dịch do Coronavirus gây ra trong quá khứ

Lần đầu tiên Coronavirus gây ra đại dịch trên người là vào năm 2002-2003: Đại dịch SARS, hay còn gọi là Hội chứng suy hô hấp cấp tính nặng (Severe Acute Respiratory Virus).

Ca đầu tiên được phát hiện bị bệnh SARS là vào tháng 11 năm 2002 tại tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Chỉ một năm sau đó, có 8096 ca nhiễm SARS đã xuất hiện ở 26 quốc gia trên thế giới. Tỷ lệ tử vong do nhiễm SARS là khoảng 10% - 774 ca, còn tỷ lệ cần hỗ trợ chăm sóc đặc biệt là 20% [2].

Trong giai đoạn này, CDC và WHO đã tiến hành rất nhiều nghiên cứu về SARS. Họ kết luận: đây là trường hợp virus gây bệnh trên động vật, bệnh sau đó truyền sang người và lây lan do tiếp xúc trực tiếp. Cụ thể hơn, SARS có ổ bệnh là từ dơi móng ngựa lây sang người, sau đó lan truyền qua “giọt bắn” - bao gồm ho, hắt hơi, nói chuyện - và tiếp xúc gần.

10 năm sau, Coronavirus lại một lần nữa gây nỗi ám ảnh trên toàn thế giới khi Hội chứng viêm đường hô hấp Trung Đông (MERS-CoV) bùng phát vào năm 2012, và nguồn lây nhiễm được xác định là lạc đà.

Ca bệnh đầu tiên tiên được phát hiện là ở Jeddah, Ả Rập Xê Út vào tháng 6 năm 2012. Tính đến tháng 5 năm 2016, hơn 1700 ca mắc MERS-CoV đã xuất hiện ở 27 quốc gia trên toàn thế giới. Số người thiệt mạng lên tới 628 người, tương đương với tỷ lệ tử vong khoảng 36% [1].

Dịch “viêm phổi lạ” ở Vũ Hán

Theo số liệu Ủy ban Y tế thành phố Vũ Hán vào ngày 06/01, tổng số bệnh nhân đang phải chịu căn bệnh phổi do "chủng virus mới" gây ra là 41 người - trước đó là 59 người. Trong đó có 7 người đang trong tình trạng nguy kịch, 1 nam bệnh nhân 61 tuổi đã tử vong, những người còn lại hiện đang ở trong tình trạng ổn định, và ít nhất 2 người đã được phép xuất viện.

CDC Hoa Kỳ nghi ngờ động vật là nguồn lây nhiễm bệnh do điểm xuất phát của dịch bệnh từ chợ hải sản Hoa Nam tại Vũ Hán, nơi này đã đóng cửa vào ngày 01/01/2020.

Màu đỏ: Điểm tình nghi xuất phát dịch "viêm phổi lạ"; Màu xanh: Điểm đã (nghi ngờ) xuất hiện hoặc thiết lập "cảnh báo thảm họa"; Màu đen: Điểm xuất hiện bệnh dịch hạch tại Trung Quốc - chưa tính đến Singapore...

Tại Trung Quốc, theo báo cáo của cơ quan y tế, vụ dịch này vẫn chưa có sự lây lan từ người sang người. Khi theo dõi hàng trăm người có liên quan, bao gồm cả nhân viên y tế chăm sóc bệnh nhân trong ổ dịch, thì hiện vẫn không có ai mắc bệnh. Trên bình diện quốc tế, không có báo cáo về bất kỳ trường hợp nào bên ngoài Trung Quốc. Tuy nhiên, chính quyền các khu vực và quốc gia lân cận đã thực thi nghiêm ngặt các biện pháp phòng chống dịch do nguy cơ có thể phát tán dịch trong dịp Tết - rút kinh nghiệm từ việc che giấu thông tin về dịch SARS của Trung Quốc.

Khuyến cáo của CDC và WHO đối với chủng Coronavirus mới ở Vũ Hán

Theo CDC, khả năng lan truyền, mức độ nghiêm trọng, và các đặc điểm khác của chủng Coronavirus mới cần được tìm hiểu nhiều hơn nữa. Cơ quan này hiện đã cảnh báo thực hiện các biện pháp phòng ngừa chủ động. WHO cũng đã có văn bản hướng dẫn phòng ngừa và kiểm soát dịch trước những nghi ngờ về chủng Coronavirus mới.

Thiện Đức - Thùy Trang

Tài liệu tham khảo:

  1. Christopher J. Burrell, C.R.H., Frederick A. Murphy, Fenner and White’s Medical Virology. 2017. Fifth Edition: p. 442-445.
  2. Summary of probable SARS cases with onset of illness from 1 November 2002 to 31 July 2003.
  3. Novel Coronavirus 2019 (nCoV-2019), Wuhan, China.
  4. Stephen N.J. Korsman MMed FCPath, W.P.M., Virology. 2012: p. 94-95.
  5. Infection prevention and control during health care when novel coronavirus (nCoV) infection is suspected.



BÀI CHỌN LỌC