Phá băng: TT Trump tăng cường sự hiện diện của Mỹ ở Bắc Cực khi Nga, Trung Quốc đe dọa

Bắc Cực - một khu vực xa xôi ít được quan tâm nhưng chiếm tới 13% dầu lửa, 30% khí đốt tự nhiên của thế giới chưa được khám phá và khoảng một nghìn tỷ đô-la khoáng sản, cùng 50% khối lượng đánh bắt cá của Hoa Kỳ. Nếu Hoa Kỳ không thể hiện vai trò lãnh đạo của mình ở đây, thì Trung Quốc và Nga sẽ làm.

Tổng thống Trump, trong một bản ghi nhớ gần đây, đã yêu cầu các bộ phận điều hành báo cáo lại vào đầu tháng 8 về cách họ có thể phát triển một "hạm đội" tàu phá băng của Hoa Kỳ để điều hướng Bắc Cực và Nam Cực băng giá - đánh dấu một bước nữa trong nỗ lực của chính quyền nhằm củng cố vai trò ảnh hưởng của Mỹ trong khu vực vì nó phải đối mặt với những thách thức từ Nga và Trung Quốc.

Cụ thể, bản ghi nhớ của Tổng thống Trump đã ra lệnh cho Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Thương mại và Văn phòng Quản lý và Ngân sách xem xét làm thế nào Hoa Kỳ có thể có được "ít nhất ba máy cắt băng vùng cực an toàn hạng nặng", được gọi là tàu phá băng.

Mỹ hiện đang tụt lại phía sau Nga trong bộ phận tàu phá băng, và coi sự thua kém này là một vấn đề. Tài nguyên năng lượng, mối quan tâm an ninh và nhiều hơn nữa đang thúc đẩy để bắt kịp.

Bản ghi nhớ, cũng đã cân nhắc sử dụng các tàu phá băng nhỏ hơn để hỗ trợ các ưu tiên an ninh quốc gia như "hàng không không người lái" và "hệ thống vũ trụ", thậm chí còn để mở trước khả năng hiện diện quân sự hóa hơn: "Đánh giá này cũng sẽ đánh giá vũ khí phòng thủ đủ để chống lại các mối đe dọa đối thủ cạnh tranh ngang hàng và tiềm năng cho động cơ đẩy hạt nhân".

Tàu phá băng Polar Star của Mỹ. (Ảnh: Cảnh sát biển Hoa Kỳ Khu vực Thái Bình Dương)
Tàu phá băng Polar Star của Mỹ. (Ảnh: Cảnh sát biển Hoa Kỳ Khu vực Thái Bình Dương)

Dưới đây là một cái nhìn về ba lĩnh vực chính mà Hoa Kỳ phải đối mặt với những thách thức ở Bắc Cực và những gì chính quyền Trump đã làm để giải quyết các thách thức này.

Tàu phá băng: Thuật ngữ trong bản ghi nhớ nói về một "đội tàu phá băng" có lẽ hơi sai lệch - Mỹ hiện chỉ có một tàu phá băng hạng nặng được sử dụng cho các nhiệm vụ ở cả Bắc Cực và Nam Cực. Tàu phá băng đó, USCG Polar Star, đã hơn 40 tuổi. Ngoài ra, Cảnh sát biển duy trì tàu phá băng hạng trung, USCG Healy. Các tàu phá băng khác ở Mỹ thuộc sở hữu tư nhân.

Trong khi đó, Nga có hàng chục tàu phá băng, bao gồm một số tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân, nhiều tàu phá băng lớn và những gì có thể được gọi là một đội tàu phá băng cỡ trung bình. Trung Quốc có một số tàu phá băng cỡ trung bình và cũng đang phát triển các phiên bản mới.

Phó đô đốc Scott Buschman, phó chỉ huy hoạt động của Cảnh sát biển, nói với Fox News rằng khả năng của Hoa Kỳ chỉ với Polar Star và Healy là không đủ. Thứ hạng của Buschman tương đương với một vị tướng ba sao.

"Chúng ta cần thêm tàu ​​phá băng để làm những gì chúng ta cần làm cả ở Nam Cực và Bắc Cực ở vĩ độ cao. Trước đây, họ đã sử dụng thuật ngữ ... 'sáu, ba, một'. Chúng ta cần sáu tàu phá băng, ít nhất ba trong số đó là tàu phá băng hạng nặng. Và bây giờ chúng ta cần một tàu phá băng".

Nick Solheim, người sáng lập Viện An ninh Bắc cực Wallace, nói với Fox News rằng mặc dù Hoa Kỳ có ít lãnh thổ Bắc Cực so với Nga, và do đó, có lý do tại sao Nga sẽ có nhiều tàu phá băng hơn, nhưng khả năng của Mỹ là cực kỳ không đủ.

"Có một ví dụ vài năm trước, một thành phố Alaska đã ký hợp đồng với một tàu phá băng của Nga để họ vận chuyển nhiên liệu và vật tư để thành phố có thể duy trì qua mùa đông", ông nói. "Bởi vì chúng tôi không thể đến đó. Điều đó rất đáng báo động, khi mà một thành phố ở Hoa Kỳ, với tư cách là một công dân Mỹ có quyền như mọi công dân Mỹ khác, lại phải ... nhờ một đất nước bên ngoài cung cấp [vật tư] cho thành phố của bạn. Điều đó hoàn toàn điên rồ".

Tờ Anchorage Daily News đưa tin vào năm 2011 rằng một tàu phá băng của Nga có tên Renada đã được ký hợp đồng cung cấp nhiên liệu cho Nome, Alaska, vì Polar Star đang tiến hành sửa chữa tại quê nhà Seattle, và Healy, gần Nome vào thời điểm đó, không thể phá vỡ lớp băng dày ngăn cách đất liền với biển.

Buschman cảnh báo rằng Hoa Kỳ cần theo kịp các đối thủ của mình để duy trì mọi trách nhiệm và bảo vệ lợi ích của mình ở Bắc Cực.

"Có rất nhiều sự quan tâm của các quốc gia ở Bắc Cực. Chắc chắn là có Nga. Chắc chắn là có Trung Quốc. Họ cũng đang tăng khả năng xây dựng hạm đội và hoạt động ở Bắc Cực", ông nói. "Với tốc độ hiện tại, Trung Quốc có tiềm năng có nhiều khả năng phá băng hơn so với Hoa Kỳ vào năm 2025".

Ngoại giao: Không chỉ về số lượng tàu mà Trung Quốc đang cố gắng vượt qua Hoa Kỳ, liên quan đến Bắc Cực. Trung Quốc, trong mô hình Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường, đang cố gắng thiết lập một "Con đường tơ lụa vùng cực". Với sự thay đổi khí hậu làm cho các tuyến vận chuyển qua Bắc Cực trở nên khả thi hơn, Trung Quốc nhận thấy cơ hội để thống trị thương mại Bắc Cực bằng cách thiết lập mối quan hệ ngoại giao và kinh tế với các nước Bắc Cực.

Solheim lưu ý hoạt động gia tăng của Trung Quốc đối với Hội đồng Bắc Cực, một tổ chức quốc tế của các quốc gia có lãnh thổ ở Bắc Cực, mà Trung Quốc không phải là thành viên theo quy định, và những nỗ lực của họ để mua chuộc cả các thành viên của hội đồng. Trung Quốc trong thập kỷ qua, ví dụ, đã ký một hiệp định thương mại tự do với Iceland. Trung Quốc cũng đã cố gắng sử dụng các Học viện Khổng Tử - các chương trình của chính phủ Trung Quốc tồn tại trong các trường đại học Mỹ - để truyền bá tuyên truyền tại các quốc gia Bắc Cực.

Trung Quốc cũng đã cố gắng xây dựng các sân bay trên lãnh thổ Greenland của Đan Mạch trước khi Mỹ phanh lại doanh nghiệp đó, và vào tháng 5 đã giành được quyền kiểm soát phần lớn một hãng hàng không Na Uy thông qua một số tập đoàn sở hữu các tập đoàn khác.

"Chúng ta đều quen thuộc với cách Trung Quốc thực hiện các vụ lừa đảo bẫy nợ ở châu Phi. Họ sẽ đến và họ sẽ nói, 'Này, chúng tôi sẽ xây dựng cho bạn cảng này với lãi suất rất cao, và nếu bạn không trả tiền, nó sẽ là của chúng tôi'. Và sau đó mọi việc xảy ra đúng theo cái trình tự đó. Vì vậy, bây giờ Trung Quốc sở hữu cảng của bạn", Solheim nói.

"Họ sẽ thay đổi phương thức triển khai ở Bắc Cực bởi vì đây không phải là những quốc gia nghèo với tỷ lệ nợ trên GDP rất cao", ông nói tiếp. "Đây là những quốc gia phát triển thực sự. Và vì vậy, những gì Trung Quốc đang cố gắng làm thay vào đó là ngoại giao, điều này họ không thực sự giỏi, nhưng dù sao họ cũng đang cố gắng làm điều đó".

Và khi ngoại giao hoặc tuyên truyền tinh vi không hoạt động, Trung Quốc đã phải dùng đến thủ đoạn đe dọa.

Theo The Economist, trên đài phát thanh công cộng Thụy Điển vào tháng 11, đại sứ Trung Quốc tại Thụy Điển Gui Congyou nói: "Chúng tôi đối xử với bạn bè bằng rượu ngon, nhưng đối với kẻ thù của chúng tôi, chúng tôi có súng ngắn". Theo Đài Á Châu Tự Do, Thụy Điển đã cho đóng cửa tất cả các Viện Khổng Tử ở nước này vào tháng Tư, khi mối quan hệ với Trung Quốc tiếp tục xấu đi.

Và khi Quần đảo Faroe đang cân nhắc có nên sử dụng công ty công nghệ do Trung Quốc kiểm soát Huawei cho cơ sở hạ tầng 5G của họ hay không, đại sứ Trung Quốc tại Đan Mạch, nơi kiểm soát Quần đảo Faroe, đã đe dọa sẽ "cho rơi" một thỏa thuận thương mại giữa Trung Quốc và Quần đảo Faroe nếu Huawei không được giao việc, theo tờ Berlingske của Đan Mạch.

Ngoại trưởng Hoa Kỳ Mike Pompeo đã lãnh đạo nỗ lực của chính quyền Trump trong việc củng cố mối quan hệ với các đồng minh của Mỹ ở Bắc Cực. (Ảnh: Getty images)

Hoa Kỳ đã thực hiện các bước cụ thể để củng cố mối quan hệ với các quốc gia Bắc Cực từ tháng trước, đặc biệt là với Đan Mạch. Một ngày sau khi Tổng thống Trump ban hành bản ghi nhớ, Mỹ đã mở một lãnh sự quán ở Greenland, lãnh thổ Bắc Cực băng giá của Đan Mạch và là hòn đảo lớn nhất thế giới.

"Tôi tự hào được tổ chức lễ khai trương Lãnh sự quán Hoa Kỳ tại Nuuk, Greenland, vào ngày 10 tháng 6 năm 2020, phản ánh cam kết của Hoa Kỳ trong việc tăng cường hợp tác của chúng tôi với người dân Greenland và toàn bộ Vương quốc Đan Mạch", Ngoại trưởng Mike Pompeo nói trong một tuyên bố hồi tháng Sáu. "Sự hiện diện của chúng tôi ở Nuuk sẽ tăng cường sự thịnh vượng mà chúng tôi chia sẻ với bạn bè ở Đan Mạch và Greenland, khi chúng tôi làm việc cùng với các đồng minh và đối tác Bắc Cực khác để đảm bảo sự ổn định và bền vững của sự phát triển trong khu vực".

Và hôm thứ Tư, Bộ Ngoại giao đã bổ nhiệm nhà ngoại giao chuyên nghiệp Jim DeHart để đảm nhận vị trí Điều phối viên Hoa Kỳ cho Vùng Bắc Cực.

Buschman nói rằng để Hoa Kỳ thực hiện thành công các mục tiêu của mình ở Bắc Cực, cần phải có một "phản ứng tinh tế đối với các vấn đề phức tạp", bao gồm cả sự hợp tác giữa Bộ Quốc phòng và Bộ Ngoại giao.

"Quan hệ đối tác mạnh mẽ thực sự là một thành phần chính trong chiến lược Bắc Cực của chúng tôi", Buschman nói. "Chúng tôi nhận ra rằng thành công ở Bắc Cực đòi hỏi một nỗ lực rất tập thể trong các lĩnh vực công cộng, trong các lĩnh vực tư nhân và bao gồm cả quan hệ đối tác quốc tế ... Cạnh tranh không nhất thiết phải dẫn đến xung đột".

Solheim cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải tham gia với các đồng minh Bắc Cực.

"Bạn gặp rất nhiều chuyên gia ở Hoa Kỳ có quan điểm 'Nếu chúng ta tài trợ cho chương trình tàu phá băng vùng cực này, nước Mỹ sẽ an toàn và an ninh và sẽ chỉ là thế thôi'. Tôi không đồng ý với điều đó", ông nói. "Chúng ta cần hợp tác với các đồng minh và các đối tác và thậm chí các tổ chức quốc tế như Hội đồng Bắc Cực để đảm bảo rằng chúng ta đang làm việc cùng nhau và hợp tác để giữ Bắc Cực là một nơi an toàn và miễn phí cho mọi người sống ở đó".

Cơ sở hạ tầng:  Cũng được đề cập trong bản ghi nhớ của tổng thống là một yêu cầu cho "ít nhất hai địa điểm căn cứ tối ưu của Hoa Kỳ và ít nhất hai địa điểm căn cứ quốc tế".

Chẳng hạn, một "địa điểm căn cứ" mới ở Alaska, có thể giúp Lực lượng Bảo vệ Bờ biển thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn mà không phải di chuyển tàu lên và xuống tại Bờ Tây từ cảng địa phương của họ ở Seattle.

"Vấn đề chính là, và tổng thống đưa ra điều này trong bản ghi nhớ này, rằng chúng ta không neo tàu phá băng của chúng ta ở Alaska hoặc Bắc Cực. Chúng ta neo chúng ở rất xa nơi mà chúng thực sự cần thiết", Solheim nói. "Và thực tế điên rồ là chúng ta không có địa điểm là các căn cứ quân sự để chúng ta có thể đỗ các tàu phá băng trong thời gian dài ở đó hoặc sửa chữa".

Solheim cũng đề cập rằng các địa điểm căn cứ quốc tế có thể bao gồm "một căn cứ hợp tác với một quốc gia đồng minh" và rằng đã có một nỗ lực để xây dựng, cho thương mại, một cảng nước sâu ở Nome, Alaska, có thể chứng minh hữu ích cho Cảnh sát biển.

Buschman đề cập rằng Cảnh sát biển cũng có nhiều bất động sản ở Alaska, và nói rằng không có "yêu cầu cụ thể đối với cảng nước sâu" - chỉ là các tàu - nhưng ông nói rằng nếu một cảng nước sâu được xây dựng ở Alaska, đội Bảo vệ Bờ biển có thể tận dụng nó.

Phó đô đốc Scott A. Buschman, phó chỉ huy các hoạt động của Cảnh sát biển, đã nói chuyện với Fox News về sự chuẩn bị của Mỹ ở Bắc Cực, và tại sao mọi người nên quan tâm đến những gì xảy ra trong khu vực băng giá. (Ảnh: USCG)
Phó đô đốc Scott A. Buschman, phó chỉ huy các hoạt động của Cảnh sát biển, đã nói chuyện với Fox News về sự chuẩn bị của Mỹ ở Bắc Cực, và tại sao mọi người nên quan tâm đến những gì xảy ra trong khu vực băng giá. (Ảnh: USCG)

Phó đô đốc nhấn mạnh rằng người Mỹ nên quan tâm đến những gì xảy ra ở Bắc Cực, mặc dù nó có vẻ như là một khu vực xa xôi.

"Từ góc độ tài nguyên, 13% tài nguyên dầu thông thường chưa được khám phá của thế giới được dự kiến ​​là ở Bắc Cực, 30% khí đốt tự nhiên chưa được khám phá, khoảng một nghìn tỷ đô-la khoáng sản", ông nói, cũng nhấn mạnh rằng nghề cá ở Biển Bering chiếm khoảng 50 phần trăm tài nguyên đánh cá của Hoa Kỳ, theo khối lượng.

Ông nói thêm: "Chắc chắn Trung Quốc và Nga quan tâm nhiều hơn đến Bắc Cực ... Hoa Kỳ là một nhà lãnh đạo ở khu vực Bắc Cực. Cảnh sát biển là một nhà lãnh đạo, như một phần của nỗ lực chung của Hoa Kỳ. Và tôi nghĩ rằng nếu Hoa Kỳ không tiếp tục thể hiện khả năng lãnh đạo của mình, thì người khác sẽ làm".

Lê Minh

Theo Fox News