Trung Quốc nâng tuổi nghỉ hưu khi khủng hoảng nhân khẩu học bùng phát

Bình luận Thiện Nhân • 15:03, 31/03/21

Giúp NTDVN sửa lỗi

Bắc Kinh đã tuyên bố trong kế hoạch 5 năm mới của mình rằng họ sẽ trì hoãn tuổi nghỉ hưu để chống lại các tác động kinh tế của tốc độ già hóa nhanh chóng. Sự thay đổi đã làm dấy lên lo ngại rộng rãi về tác động đến tiêu dùng, tỷ lệ sinh sản và đầu tư cá nhân.

Kế hoạch này đã làm dấy lên mối quan tâm sâu sắc giữa các công dân lao động và tầng lớp trung lưu, nhiều người dân có thể phải làm việc nhiều năm hơn kế hoạch và đang tranh giành công việc, tiền lương với giới trẻ. 

Trên trang blog của Weibo (một mạng xã hội phổ biến của Trung Quốc), một bài đăng về chính sách mới này đã được đọc hơn 210 triệu lần và thu hút hơn 19.000 bình luận trong hai tuần qua.

Các nhà phê bình đã đưa ra lo ngại về tác động của sự thay đổi đối với tiêu dùng, tỷ lệ sinh sản và đầu tư. 

Trung Quốc già cỗi

“Không ai biết một Trung Quốc già nua sẽ như thế nào trong 20 năm nữa, tất cả chúng ta đều có rất nhiều lo sợ và không chắc chắn về điều đó”, Gong Wentao, một chuyên gia CNTT ở Thâm Quyến, cuối tuổi 40 cho biết. “Tôi và các đồng nghiệp đã trò chuyện rất nhiều về cách chuẩn bị cho nó”.

Gong cho biết một số đồng nghiệp của anh đã lên kế hoạch bán bất động sản ở các thành phố cấp thấp hơn với dự đoán tỷ lệ trống cao hơn, trong khi những người khác đang xem xét thế chấp nhà của họ để đầu tư vào các sản phẩm tài chính có lợi nhuận cao. Nhưng anh ấy đã chọn một chiến lược khiêm tốn hơn: cắt giảm chi tiêu hàng ngày.

Anh nói: “Dù bằng cách nào thì điều này cũng phản ánh sự lo lắng của chúng tôi về việc trì hoãn tuổi nghỉ hưu". 

Tuổi nghỉ hưu của Trung Quốc trong nhiều thập kỷ không thay đổi ở mức 60 đối với nam giới và 50 đối với hầu hết phụ nữ.

Nhưng giống như các nước láng giềng Đông Á, dân số Trung Quốc đang già đi nhanh chóng và tỷ lệ sinh của nước này đang giảm mạnh - đặt ra bối cảnh cho một quả bom hẹn giờ nhân khẩu học có thể hãm đà tăng trưởng kinh tế của quốc gia này.

Để đối phó, Bắc Kinh đã công bố vào đầu tháng này trong kế hoạch năm năm từ năm 2021-25 sẽ kéo dài tuổi nghỉ hưu. 

Tuy nhiên, động thái này đã gây lo lắng đối với những người Trung Quốc bình thường, đặc biệt là những người sinh sau năm 1970. 

Người già Trung Quốc ngày một nhiều nhưng không thể dựa vào an sinh

Ông James Qiu, một giám đốc bán hàng ở Quảng Châu, ở độ tuổi 30, cho biết việc tăng tuổi nghỉ hưu bằng cách so sánh Trung Quốc với các nước phát triển - nơi mọi người thường làm việc lâu hơn - là "phản khoa học và không công bằng". 

Ông nói: “An sinh xã hội cơ bản, hỗ trợ và các dịch vụ công của Trung Quốc tụt hậu xa so với các nước đó". 

“Chúng ta sẽ phải đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng ở độ tuổi 50 và 60; có khả năng giảm thu nhập hoặc thất nghiệp đáng kể, bởi vì trong thị trường việc làm ngày nay, rất ít công ty tư nhân sẽ thuê một nhân viên già như vậy”.

Điều đó sẽ làm tăng gánh nặng chi phí y tế và thanh toán tiền vay mua nhà, ông nói.

Trung Quốc bắt đầu áp dụng chính sách "một con" gây tranh cãi vào năm 1980 để giảm dân số đang tăng nhanh của quốc gia, mở rộng việc cung cấp các biện pháp tránh thai nhưng cũng thực hiện cưỡng bức triệt sản và phá thai.

Theo số liệu chính thức, tỷ lệ sinh của nước này đã giảm mạnh, từ 5,81 vào năm 1970 xuống 2,31 vào năm 1990. Tỷ lệ này giảm xuống 1,05 vào năm 2019, ba năm sau khi Bắc Kinh cho phép các cặp vợ chồng Trung Quốc có hai con.

Đồng thời, dân số Trung Quốc đang già đi nhanh chóng.

Năm 2019, 254 triệu người Trung Quốc từ 60 tuổi trở lên, chiếm 18,1% tổng dân số, với 176 triệu người trên 65 tuổi, chiếm 12,6% dân số. Đến năm 2050, Trung Quốc sẽ có hơn 500 triệu người trên 60 tuổi, gần 1/3 dân số dự kiến, Quỹ Nghiên cứu Phát triển Trung Quốc cho biết trong một báo cáo công bố năm ngoái.

Do đó, số lượng người nghỉ hưu ở Trung Quốc dự kiến ​​sẽ tăng từ 102 triệu người vào năm 2019 lên 278 triệu người vào năm 2050, theo Báo cáo thực tế về Quỹ hưu trí 2019-50, được công bố bởi Trung tâm Nghiên cứu An sinh Xã hội Quốc tế và Học viện Trung Quốc Khoa học Xã hội. 

Nhiều lao động vừa mất việc làm vừa mất tiền lương hưu trong những năm bị kéo dài trừ công chức

Báo cáo cho thấy tỷ lệ phụ thuộc - đo lường số người phụ thuộc trên tổng dân số trong độ tuổi lao động - sẽ tăng từ 47% vào năm 2019 lên 96,3% vào năm 2050, có nghĩa là khoảng 1,22 người lao động sẽ hỗ trợ một người về hưu vào năm 2035, tăng từ khoảng 2,65 người lao động cho mọi người về hưu vào năm 2019.

Và có thể là đội quân hơn 270 triệu lao động nông thôn nhập cư vào thành phố được trả lương thấp của Trung Quốc là những người bị thiệt hại nặng nề nhất theo sự thay đổi này.

“Kéo dài tuổi nghỉ hưu lên 65 tuổi không có nghĩa là những người lao động nhập cư có thể tiếp tục làm việc với thu nhập ổn định cho đến khi 65 tuổi”, Xie Zefei, một người giữ kho tại trung tâm sản xuất Dongguan cho biết. “Trên thực tế, nó chỉ làm mất đi thu nhập từ lương hưu của chúng tôi trong 5 hoặc 10 năm, điều này thực sự không công bằng nhất đối với những người lao động có thu nhập thấp".

“Chúng tôi đã làm việc ngoài giờ hàng ngày trong các nhà máy trong nhiều thập kỷ, sức mạnh và chức năng thể chất của chúng tôi bị suy giảm ở độ tuổi 50 của chúng tôi. Bạn có thể thấy rằng hầu hết lao động nhập cư ở độ tuổi 50 buộc phải rời thành thị và trở về quê hương nông thôn của họ, sống bằng tiền tiết kiệm hoặc những công việc lặt vặt, nhưng lương hưu nghèo nàn”.

Ông nói, trì hoãn nghỉ hưu sẽ chỉ làm tăng thêm bất bình đẳng vì các dịch vụ an sinh xã hội ở các vùng nông thôn kém hơn nhiều so với các thành phố nhộn nhịp của Trung Quốc.

Anh Tom Ma, người tỉnh Hà Nam, tốt nghiệp đại học năm 2019, cho biết cải cách sẽ thúc đẩy nhiều người tìm việc trẻ hơn tìm việc làm trong ngành công vụ của Trung Quốc.

"Các công chức không có áp lực thất nghiệp ở độ tuổi 60", anh Ma, người đang chuẩn bị cho kỳ thi công chức đầu tiên của mình, cho biết. “Họ luôn có thu nhập ổn định và lương hưu rất hậu hĩnh, so với những người thuộc tầng lớp lao động làm việc tại các công ty tư nhân”. 

Người Trung Quốc sẽ tăng thêm nỗi sợ sinh con

Một số nhà phê bình và nghiên cứu cho rằng việc đẩy lùi tuổi nghỉ hưu cũng có thể làm trì hoãn tuổi sinh đẻ ở Trung Quốc và làm giảm hơn nữa tỷ lệ sinh của nước này, do chi phí cơ hội cao khi sinh con và sự thiếu hụt của dịch vụ chăm sóc trẻ em có giá cả phải chăng.

“Giá bất động sản và chi phí sinh hoạt ở thành phố quá đắt đỏ, những cặp vợ chồng trẻ như tôi phải làm việc toàn thời gian”, Liu Shuya, một nhân viên pha chế ở độ tuổi ngoài 20 đang mong chờ đứa con đầu lòng của mình cho biết. “Tất cả chúng tôi đều dựa vào ông bà để chăm sóc con cái. Việc kéo dài tuổi nghỉ hưu chắc chắn sẽ làm suy yếu ý chí sinh con của người dân”. 

Theo số liệu của Bộ Giáo dục, chỉ khoảng 4,71% trẻ em được nhận vào nhà trẻ năm 2019 dưới 3 tuổi, điều này cho thấy rằng các gia đình rộng hơn, đặc biệt là ông bà, sẽ gánh vác gánh nặng lớn trong việc nuôi dạy một đứa trẻ. 

Một nghiên cứu được đưa ra bởi Trường Kinh tế của Đại học Phúc Đán cho thấy rằng khi cha mẹ nghỉ hưu sẽ ảnh hưởng tích cực đến tỷ lệ sinh của con cái họ khoảng 6 đến 9 điểm phần trăm. Vậy khi tuổi nghỉ hưu được kéo dài hơn, thiếu bố mẹ trông cậy, người trẻ Trung Quốc sẽ trì hoãn việc sinh nở. 

Ông Feng Jin, một giáo sư của Trường Kinh tế Đại học Fudan, cho biết tỷ lệ sinh sản và mức tiêu dùng ở những người từ trung niên trở lên có thể giảm trong ngắn hạn do tăng tuổi nghỉ hưu, nhưng về lâu dài, mức tiêu thụ tổng thể sẽ tăng lên, mọi người sẽ làm việc lâu hơn.

Nhưng dư luận phần lớn phản đối việc lùi tuổi nghỉ hưu, vì vậy chính sách cần được đưa ra một cách thận trọng, bà nói.

Thêm vào mối quan tâm của người lao động là thực tế có rất ít cơ hội để thảo luận công khai về những thay đổi được đề xuất. Lần cuối cùng công chúng được lấy ý kiến ​​trên quy mô lớn về việc lùi tuổi nghỉ hưu cách đây 9 năm, khi 62.106 người được hỏi bày tỏ sự phản đối và 2.584 người còn lại ủng hộ.

Ông Liu nói: “Tôi sẽ rất vui nếu tất cả nỗi sợ hãi đó của chúng tôi là không cần thiết và Trung Quốc có thể trở thành một quốc gia phát triển với an sinh xã hội tốt như châu Âu và Nhật Bản trước khi cuộc khủng hoảng già hóa bùng phát. Nhưng hiện tại, tôi chỉ cảm thấy lo lắng về việc cải cách và chắc chắn sẽ bỏ ý định có hai đứa con".

Thiện Nhân

(Theo Bưu điện Nam Hoa Buổi sáng)

Kinh tế Tin kinh tế


BÀI CHỌN LỌC

Trung Quốc nâng tuổi nghỉ hưu khi khủng hoảng nhân khẩu học bùng phát