Trung Quốc không cách nào mở cửa trở lại vì phải ‘bảo vệ’ quá nhiều bí mật quốc gia?

Bình luận Lê Minh - Thanh Đoàn • 20:17, 28/07/21

Giúp NTDVN sửa lỗi

Không khoan nhượng đối với người nhiễm virus, kết hợp với chủ nghĩa dân tộc gia tăng đang nuôi dưỡng một chủ nghĩa biệt lập ở Trung Quốc. Quá nhiều ‘sự thật’ bị thổi phồng ở Trung Quốc, quá nhiều ‘bí mật quốc gia’ mà Bắc Kinh không thể buông tay là lời giải thích hợp lý nhất ở thời điểm này cho tình trạng ‘không thể mở cửa’ trở lại của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới này.

Giới quan sát bên ngoài Trung quốc ngày càng rõ ràng rằng Trung Quốc sẽ không, hoặc có lẽ không thể, tái mở biên giới của mình sớm bởi nhiều lý do. 

Nhưng tất cả các lý do đó đều đến từ nội tình của Trung Quốc, nơi những người nhiễm virus bị kỳ thị, nơi những người nước ngoài được tuyên truyền là ‘ngu dốt’ vì chống lại phương pháp chặn dịch của Trung Quốc, nơi truyền thông coi Trung Quốc là điểm an toàn duy nhất trên toàn cầu [dưới sự bảo hộ của ĐCSTQ]... 

Điều này làm khốn khó các nhà ngoại giao nước ngoài ở Trung Quốc, ngoại giao Trung Quốc với thế giới cũng như hoạt động của các doanh nghiệp có vốn đầu tư tại nước này. 

Chưa hết, các doanh nghiệp Trung Quốc có thể mở rộng quy mô vốn, đầu tư và sản xuất ở nước ngoài thì cũng bị chiến lược kiểm soát doanh nghiệp tư nhân của Bắc Kinh, nói trắng ra chiến lược quốc hữu hóa, đánh gục. 

Trong khi TTCK cả thế giới vẫn còn duy trì tốc độ thì TTCK Trung Quốc đột ngột đỏ lửa kỷ lục chỉ vì các chính sách của Bắc Kinh đánh mạnh vào quyền lợi, năng lực và quy mô của các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn của nước này. 

Lý do đưa ra là Bắc Kinh không muốn các tập đoàn kinh tế tư nhân nắm giữ thông tin - vũ khí quan trọng nhất để họ kiểm soát người dân Trung Quốc. Thông tin là công cụ sắc bén nhất mà Bắc Kinh cần kiểm soát 100% để người Trung Quốc tin rằng ra khỏi cái cánh của đảng, con ngáo ộp ngoài kia sẽ không nhân từ với họ. 

Bắc Kinh đang lựa chọn quay lại con đường đóng cửa, cả nghĩa đen và nghĩa bóng, cho các vấn đề xã hội - kinh tế của nước này. 

Kỳ thị người nhiễm virus trong nước và bí mật về ‘con ngáo ộp’ bên ngoài Trung Quốc

Một dấu hiệu Trung Quốc không thể tái mở cửa trở lại là tuyên bố của các lãnh đạo Trung Quốc về việc không khoan nhượng đối với covid-19. Các quan chức sẽ bị sa thải nếu các trường hợp covid được tìm thấy trên địa bàn của họ, vì vậy họ đóng cửa toàn bộ thành phố để dập tắt các đợt bùng phát thậm chí là nhỏ. Người Trung Quốc bình thường liên hệ virus với sự sợ hãi và kỳ thị. Lý do là một người bị nhiễm có thể buộc hàng nghìn hàng xóm, đồng nghiệp hoặc bạn học của họ phải cách ly.

Thế giới bên ngoài tượng trưng cho sự hỗn loạn. Các cơ quan tuyên truyền nhấn mạnh rằng các trường hợp mới liên quan đến những người đến từ nước ngoài. Truyền thông nhà nước mô tả người nước ngoài, đặc biệt là người Mỹ, quá ích kỷ, coi thường khoa học và bị ám ảnh bởi quyền cá nhân để kiểm soát virus. Hình ảnh những người phương Tây không đeo mặt nạ trên các bãi biển đông đúc hoặc hung hăng trong các cuộc biểu tình chống chính sách đóng cửa là tin tức  không thể thiếu tại Trung Quốc. 

Rất nhiều người Trung Quốc tỏ ra khó chịu với việc nước ngoài không đánh giá cao cách tiếp cận nghiêm ngặt ‘đóng cửa’ chống Covid-19 của Bắc Kinh. Sự phẫn nộ của người Trung Quốc rất chân thành do họ bị châm ngòi bởi những tuyên truyền cáo buộc các nhà lãnh đạo Mỹ vu khống Trung Quốc để che đậy sự kém cỏi tàn ác của họ dẫn tới 600,000 người Mỹ phải chết vì đại dịch.

Cả Tổ chức y tế thế giới, chỉ 7 tuần sau khi đại dịch bùng phát lần đầu ở Vũ Hán đã phát đi thông điệp rằng đóng cửa là biện pháp hiệu quả nhất giúp ngăn virus phát tán và cả thế giới nên học theo Trung Quốc. Trước lời khuyên của WHO và áp lực chính trị ngày một lớn, hầu hết các nền kinh tế đều đóng cửa chống dịch. Đóng cửa đã gây hậu quả rất lớn về tổn thất kinh tế, sinh mạng (số người chết không phải do Covid-19 tăng vọt so với trung bình các năm)...

Hiệu quả vaccine Trung Quốc là bí mật quốc gia? 

Cuối cùng, mặc dù thảo luận cởi mở về câu hỏi này là điều cấm kỵ, nhưng các nhà chức trách đang giữ bí mật một cách kỳ lạ về hiệu quả của vắc xin do Trung Quốc sản xuất. Các liều tiêm được sản xuất tại địa phương đã được trao cho hai phần năm dân số, với đảm bảo rằng chúng có hiệu quả cao. Nhưng ít có dữ liệu đã được công bố về cách vắc-xin Trung Quốc đối phó với các biến thể, hoặc thời gian hoạt động của chúng. 

Các loại vaccine của Trung Quốc đang phải đối mặt với những nghi ngờ ngày càng tăng về hiệu quả của chúng. Tỷ lệ mắc Covid-19 vẫn đang gia tăng ở các quốc gia và chủ yếu dùng vaccine từ Trung quốc.
Các loại vaccine của Trung Quốc đang phải đối mặt với những nghi ngờ ngày càng tăng về hiệu quả của chúng. Tỷ lệ mắc Covid-19 vẫn đang gia tăng ở các quốc gia và chủ yếu dùng vaccine từ Trung quốc. Ảnh minh hoạ: Pixabay

Khoảng trống thông tin này là một vấn đề. Nhiều nước đang phát triển đã phụ thuộc rất nhiều vào các vắc xin của Trung Quốc. Indonesia và Thái Lan hiện nằm trong số những nước đang lên kế hoạch tiêm vắc-xin phương Tây tăng cường, ít nhất là cho các nhân viên y tế.

Các quan chức Trung Quốc phàn nàn rằng Mỹ và Liên minh châu Âu vẫn chưa chấp thuận vaccine từ Trung Quốc. Nhưng vào tháng 5, các cơ quan quản lý của EU đang cố gắng kiểm tra một địa điểm sản xuất vaccine gần Bắc Kinh. Các quan chức Trung Quốc đã ngăn cản nỗ lực này với lý do các nhà khoa học bận rộn đó sẽ phải trải qua ba tuần cách ly để kiểm dịch. Chính phủ Trung Quốc thẳng thừng từ chối lời đề nghị cho họ bay bằng chuyên cơ để có một cuộc kiểm tra ngắn trong trang phục bảo hộ.

Trong khi đó, Trung Quốc đại lục vẫn chưa chấp thuận bất kỳ loại vaccine nước ngoài nào, kể cả những loại vắc xin hiệu quả nhất sử dụng công nghệ gen mrna. 

Không nghi ngờ gì nữa, Trung Quốc muốn đảm bảo thị trường 1,4 tỷ dân của Trung Quốc không bị cạnh tranh bởi hàng nhập ngoại. 

Không chỉ vậy, các nhà quan sát của the Economist cho rằng Trung Quốc có thể muốn câu giờ cho một loại vaccine mrna đang trong quá trình nghiên cứu để sản xuất trong nước. Với tất cả những yếu tố này, không rõ Trung Quốc sẽ bắt đầu mở cửa trở lại như thế nào, đặc biệt là trước khi một số sự kiện lớn trôi qua một cách an toàn. Chúng bao gồm Thế vận hội Mùa đông mà Bắc Kinh sẽ tổ chức vào tháng Hai tới và một đại hội ĐCSTQ vào cuối năm 2022, tại đó Tập Cận Bình được thiết lập để tìm kiếm một nhiệm kỳ mới làm lãnh đạo tối cao.

Sản xuất FDI khốn khổ ở Trung Quốc

Các công ty nước ngoài trong các lĩnh vực được ưu đãi có thể đảm bảo thị thực cho giám đốc điều hành hoặc cho các kỹ sư cần thiết để xây dựng các địa điểm sản xuất tiên tiến mà Trung Quốc muốn. 

Ngay cả những doanh nghiệp lớn nhất như vậy cũng phải vật lộn để có được thị thực cho gia đình của nhân viên nước ngoài của họ. Trung Quốc hiện cấp một số thị thực cho công tác tạm thời và thăm thân.

Nhưng bất kỳ sự mở đầu nào nữa cũng gây ra sự lo lắng. Tỉnh Quảng Đông, miền nam bị ảnh hưởng bởi đợt bùng phát virus gần đây, đang xây dựng một phòng khám cách ly dành cho khách quốc tế với 5.000 giường bệnh. Các hãng hàng không nước ngoài được phép khai thác các chuyến bay hạn chế đến Trung Quốc thường hoạt động ở mức 10% công suất trước đại dịch. 

Các chuyến thăm của các nhà lãnh đạo chính trị từ nước ngoài hầu như không còn nữa. Một số ngoại trưởng đã được nhập cảnh vào Trung Quốc để gặp người đồng cấp Vương Nghị, nhưng chỉ ở các thành phố cấp tỉnh. Bắc Kinh, nơi các nhà lãnh đạo hàng đầu sống, không có ngoại lệ cho người nước ngoài bước vào. Ông Tập tham dự các hội nghị thượng đỉnh ở nước ngoài qua đều qua hình thức trực tuyến. 

Bí mật quốc gia về thông tin ‘buộc’ Bắc Kinh phải đàn áp các công ty công nghệ nội địa

DiDi Chuxing bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tại Mỹ hôm 30/06, huy động được 4.4 tỷ USD từ các nhà đầu tư toàn cầu trong một trong những đợt chào bán cổ phiếu lớn nhất tại Hoa Kỳ trong thập kỷ qua. Trước đó, cuộc họp với các nhà đầu của Mỹ, các ông lớn Phố Wall đóng vai bảo lãnh, cơ quan quản lý của Mỹ và DiDi đã định giá công ty vào khoảng 70 tỷ USD. Tuy nhiên, chỉ trong 48 giờ sau khi ra mắt, ĐCSTQ đã đàn áp DiDi, ra lệnh đánh giá lại an ninh mạng đối với công ty.

Trung Quốc cấm Didi, dịch vụ gọi xe lớn nhất khỏi các cửa hàng ứng dụng. (Ảnh: Tổng hợp)
Trung Quốc cấm Didi, dịch vụ gọi xe lớn nhất khỏi các cửa hàng ứng dụng. (Ảnh: Tổng hợp)

Cổ phiếu của DiDi đã giảm hơn 40% kể từ khi IPO, định giá cổ phiếu ở mức 14 USD. Và tin tức chỉ trở nên tồi tệ hơn khi Bắc Kinh hiện đang áp dụng các hình phạt nghiêm trọng đối với công ty dịch vụ gọi xe khổng lồ này. 

Hôm 22/07, Bloomberg đưa tin rằng các cơ quan quản lý Trung Quốc đang xem xét các hình phạt "nghiêm trọng, có lẽ chưa từng có tiền lệ", bao gồm việc buộc phải hủy niêm yết hoặc thu hồi cổ phiếu của công ty khỏi sàn giao dịch chứng khoán.

Báo cáo cho biết Bắc Kinh cũng có thể áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với DiDi lớn hơn mức phạt chống độc quyền kỷ lục 2.8 tỷ USD mà Tập đoàn Alibaba đã chịu đựng vào đầu năm nay, theo trích dẫn từ những người quen thuộc với vấn đề này. Các hành động tiềm ẩn khác chống lại công ty là đình chỉ một số hoạt động nhất định hoặc chỉ định một nhà đầu tư thuộc sở hữu nhà nước tham gia. 

Đây có lẽ là một bước đi trong chiến lược quốc hữu hóa các ông lớn tư nhân sau khi công ty này đủ lớn tại quê nhà và thành công thu hút hàng tỷ USD trên thị trường chứng khoán Mỹ. Điều này diễn ra tương tự với Alibaba hay Tencent Holdings. 

Bắc Kinh đã mập mờ về lý do của mình, nói rằng DiDi đã thu thập và sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân. Nhưng thực ra, từ trước khi niêm yết, công ty đã nằm trong tầm ngắm của Bắc Kinh. Công ty cùng với những gã khổng lồ công nghệ khác đã phải chịu một cuộc điều tra về việc liệu nó có sử dụng hành vi độc quyền hay các hành vi cạnh tranh không lành mạnh hay không.

Trong các bối cảnh khác, ĐCSTQ không quan tâm đến cách dữ liệu cá nhân được thu thập hoặc liệu một công ty có phải là độc quyền hay không.

Theo ông Jason Ma, một chuyên gia về Trung Quốc, có thể có những lý do khác giải thích cho hành vi của Bắc Kinh.

Trong một cuộc phỏng vấn với NTD News , ông Ma nói rằng chế độ không muốn các công ty trong nước được niêm yết trên thị trường chứng khoán nước ngoài.

Ông nói: “Đảng không muốn các công ty Trung Quốc đến Hoa Kỳ và bắt đầu với thị trường tài chính ở đó. Họ muốn các công ty này niêm yết trên thị trường chứng khoán Hồng Kông, nơi nằm dưới sự kiểm soát của đảng.”

Theo các chuyên gia, công ty nắm giữ dữ liệu quan trọng của người dùng. Theo ông Ma, vì 80% đặt xe ở Trung Quốc thông qua DiDi, nó có thể theo dõi hầu hết nơi ở của người dân.

Ví dụ, dữ liệu của DiDi vào năm 2015 cho thấy giao thông tại Bộ An ninh Nhà nước là một trong những nơi bận rộn nhất. Vào thời điểm đó, các báo cáo chỉ ra rằng Bộ đang bận rộn làm việc với hai vấn đề, điều tra các vi phạm của thị trường chứng khoán và trừng phạt các luật sư nhân quyền.

Ông Ma nói: “Đối với chế độ Trung Quốc, dữ liệu này là bí mật quốc gia.

Trung Quốc cần nghe lời ca ngợi của người nước ngoài chứ không cần họ

Lịch sử Trung Quốc đã chứng kiến ​​nhiều chu kỳ mở cửa và hướng nội. Theo giai thoại, bằng chứng ngày càng tăng cho thấy người nước ngoài, dù bị nghi ngờ mang mầm mống hay ý tưởng nguy hiểm, đang trở nên ít được chào đón hơn. 

Truyền thông Trung Quốc đang nỗ lực mô tả Trung Quốc đang hùng cường trong khi Mỹ và Phương Tây thất bại, đang suy nhược. Chủ nghĩa đại Hán chưa bao giờ được đẩy lên cao đến thế, được khuyến khích bởi các thông điệp của đảng, trở nên thời thượng và hợp mốt hơn bao giờ hết. Làn sóng này lớn đến mức nó dường như lan tỏa sang văn hóa ngoại giao của Trung Quốc, hình thành nên phong cách ngoại giao sói chiến rúng động khắp toàn cầu. 

Chủ nghĩa dân tộc và sự thiếu kiên nhẫn với những lời chỉ trích nước ngoài đã gia tăng trước Covid19. Đại dịch đã thúc đẩy những xu hướng đó - vì nó đã đôi khi truyền cảm hứng cho sự phân biệt chủng tộc chống người Trung Quốc tồi tệ ở nước ngoài. 

Với tất cả bí mật quốc gia cần bảo vệ, với chủ nghĩa đại Hán được đẩy lên đến đỉnh điểm trên khắp truyền thông, ngoại giao và ứng xử chính trị, Trung Quốc đang chặn đứng con đường “mở cửa’ của chính họ. 

Lê Minh - Thanh Đoàn



BÀI CHỌN LỌC

Trung Quốc không cách nào mở cửa trở lại vì phải ‘bảo vệ’ quá nhiều bí mật quốc gia?