Tiếp tục chính sách của cựu Tổng thống Trump: Mỹ sử dụng Ngân hàng Xuất nhập khẩu để đối đầu với một Trung Quốc hung hãn

Bình luận Đức Duy • 12:01, 18/02/21

Giúp NTDVN sửa lỗi

Khi lo ngại về nguồn tài chính được nhà nước trợ cấp của Trung Quốc ngày càng tăng, Hoa Kỳ đã mở lại Ngân hàng Xuất nhập khẩu và thành lập Tổng công ty Tài chính Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (Exim). Ngân hàng Exim cung cấp các khoản vay, bảo lãnh và bảo hiểm tài chính “hoàn toàn cạnh tranh với lãi suất, điều khoản và các điều kiện khác” mà Bắc Kinh đã đưa ra.

Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ (Exim), cơ quan tín dụng xuất khẩu chính thức của Washington, nằm ở phía đông bắc của Nhà Trắng. Ngân hàng này đã ngừng hoạt động được 4 năm, và khi những lo ngại của chính phủ Mỹ trước hoạt động tài chính của các doanh nghiệp Trung Quốc được nhà nước trợ cấp ngày càng gia tăng, Exim đã mở cửa trở lại theo chỉ thị của cựu tổng thống Donald Trump. Thời điểm đó, cùng với việc cho vay của chính phủ trung ương Trung Quốc nhằm thúc đẩy Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường (BRI) đầy tham vọng của Chủ tịch Tập Cận Bình, Trung Quốc đã dần dần giành được ảnh hưởng ở các nước đang phát triển, khiến Washington lo ngại rằng Bắc Kinh đang thách thức sự thống trị toàn cầu của Mỹ.

Theo chương trình Trung Quốc bắt đầu cách đây một năm, Exim cung cấp các khoản vay, bảo lãnh và bảo hiểm tài chính “hoàn toàn cạnh tranh với lãi suất, điều khoản và các điều kiện khác do Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thiết lập”, theo mô tả trên trang web của ngân hàng. Nó được phép đưa ra các ưu tiên trong 10 lĩnh vực, bao gồm trí tuệ nhân tạo, robot, công nghệ sinh học, khoa học y sinh và thiết bị truyền thông không dây.

Một số nhà theo dõi chính sách nói rằng cách tiếp cận này giống với cách tiếp cận của Trung Quốc, vốn sử dụng nền kinh tế được nhà nước hậu thuẫn để đạt được những lợi thế không công bằng trên toàn cầu. Ở một mức độ nào đó, có áp lực buộc Washington phải lật lại vở kịch của Trung Quốc, nhờ đến các chính sách đối nội từng được coi là ít phù hợp về mặt tư tưởng với các giá trị của Mỹ.

“Rủi ro của Trung Quốc là sự thành công của họ khiến chúng tôi phải phá hủy hệ thống của chính mình, nếu như chúng tôi không thể đánh bại họ, chúng tôi sẽ cùng họ chấp nhận sự can thiệp quá nhiều của nhà nước vào thị trường”, ông Daniel Rosen của Rhodium Group cho biết tại một sự kiện của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế vào tháng Giêng.

Sự hồi sinh của Exim chỉ là một trong những ví dụ mới nhất về việc Washington đã phá vỡ mọi giới hạn trong nỗ lực chống lại Bắc Kinh. Và động lực này sẽ không thay đổi kể cả khi chính quyền Biden bắt đầu xem xét các chính sách hiện có.

Giống như Exim, một cơ quan cho vay liên bang khác, Công ty Đầu tư Tư nhân Nước ngoài (Opic), cũng đã trở lại. Opic đã phải vật lộn để có được ủy quyền lại vào năm 2017, nó bị chỉ trích là chỉ tập trung vào phúc lợi cho doanh nghiệp và làm tổn hại đến các nguyên tắc thị trường tự do.

Nhưng một năm sau, các nhà lập pháp Hoa Kỳ đã thông qua luật thành lập Tổ chức Tài chính Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USIDFC), Opic đã được sát nhập vào tổ chức này. USIDFC được trao một vai trò mới với ngân sách cho vay tăng hơn gấp đôi lên 60 tỷ USD, và một ủy quyền mới để đầu tư cổ phần nhằm hỗ trợ ngành xuất khẩu của Mỹ.

USIDFC được thành lập "để cung cấp cho các quốc gia một giải pháp thay thế mạnh mẽ cho các khoản đầu tư do nhà nước chỉ đạo bởi các chính phủ độc tài và các đối thủ cạnh tranh chiến lược của Hoa Kỳ", luật cho biết, không nêu đích danh Trung Quốc.

Khi được hỏi liệu sự hồi sinh của cơ quan này có thể gây rủi ro cho việc áp dụng các thông lệ thị trường không công bằng hay không, một phát ngôn viên của cơ quan cho biết: “Là ngân hàng phát triển của Mỹ, Tổng công ty Tài chính Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ cung cấp các công cụ tài chính quan trọng cho khu vực tư nhân để giúp họ quản lý rủi ro liên quan đến đầu tư vào các thị trường mới nổi đầy hứa hẹn nhưng đầy thách thức”. “DFC hỗ trợ và tận dụng sức mạnh của khu vực tư nhân. Các công cụ của nó có sẵn cho các công ty trên khắp thế giới có vị trí tốt để thúc đẩy các mục tiêu phát triển của Hoa Kỳ”.

Exim không trả lời yêu cầu bình luận.

Trong biện pháp dùng đa cơ quan để chống lại Trung Quốc, chính quyền Trump đã sử dụng thuế quan, hành động hành pháp và trừng phạt, cùng các chiến thuật khác.

Cùng với việc bắt đầu một cuộc chiến thương mại song phương tốn kém, Mỹ đã hạn chế các công ty Mỹ làm ăn với các công ty công nghệ khổng lồ của Trung Quốc là Huawei Technologies và ZTE. Sau đó, chính quyền Trump đã chuyển sang chặn các nền tảng truyền thông xã hội của Trung Quốc như TikTok của ByteDance và WeChat của Tencent ở Mỹ, một số vụ việc đang chờ xử lý tại tòa án Mỹ.

Trong khi phần lớn thừa nhận các tác động an ninh quốc gia của các công ty này, các nhà theo dõi chính sách đã đặt câu hỏi liệu việc ngăn chặn các hoạt động của họ tại Mỹ có nguy cơ dẫn đến các hoạt động thị trường không công bằng thường được Trung Quốc sử dụng hay không.

“Các chính sách can thiệp kích thích phản ứng của các nhà can thiệp. Đó là bản chất của trò chơi”, ông Gary Clyde Hufbauer thuộc Viện Kinh tế Quốc tế Peterson kết luận.

“Trung Quốc là quốc gia lớn đang cung cấp rất nhiều hỗ trợ cho các công ty của họ, vì vậy Mỹ và các nước khác đang đáp trả điều đó bằng các chương trình của riêng họ”, ông Hufbauer, người từng phục vụ trong ban cố vấn của Ngân hàng Xuất nhập khẩu dưới thời chính quyền Carter.

Và Mỹ đã nhanh chóng đạt được những thành công bước đầu. Chỉ trong vòng vài tháng sau khi được Exim hỗ trợ, Công ty Công nghiệp Air Products & Chemicals của Pennsylvania đã giành được thỏa thuận xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng sang Mozambique, một giao dịch mà lẽ ra sẽ về tay Trung Quốc hoặc Nga. Quyết định này được đưa ra vào tháng 3 năm ngoái, khi quốc gia châu Phi chuyển sang lựa chọn nhà thầu Mỹ sau khi đảm bảo khoản vay 4,7 tỷ USD từ Exim.

“Đây là một ví dụ tuyệt vời về cách một Exim được hồi sinh có thể giúp đảm bảo việc sử dụng các sản phẩm và dịch vụ “Made in the USA” mà không phải nhường đất cho các quốc gia như Trung Quốc và Nga", ông Kimberly Reed, chủ tịch của Exim kể từ tháng 5 năm 2019 cho biết.

Khoản vay Mozambique là khoản vay lớn nhất trong lịch sử 87 năm của ngân hàng và thỏa thuận này đã giành được sự tán thưởng rất lớn. Cựu Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross, trong một cuộc họp của Nhà Trắng về các vấn đề an ninh quốc gia vào tháng 12 năm ngoái, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trao cho Exim nhiều quyền cho vay hơn để chống lại Trung Quốc.

Trong một bức thư hồi tháng 8 năm ngoái, cựu ngoại trưởng Mike Pompeo nói rằng “Exim phải thực hiện mọi hành động cần thiết để vô hiệu hóa trợ cấp xuất khẩu của CHND Trung Hoa, hỗ trợ xuất khẩu của Hoa Kỳ trong 5G và các công nghệ khác quan trọng đối với an ninh quốc gia và sự thịnh vượng của chúng ta, và cuối cùng, là san bằng sân chơi cho các nhà cung cấp đáng tin cậy” thông qua chương trình chống Trung Quốc của Exim.

Các nhà lập pháp, bao gồm cả những người chỉ trích Exim trước đó, vào tháng 12 năm ngoái đã cho phép thực hiện những thay đổi mạnh mẽ nhất trong lịch sử của cơ quan này nhằm gia tăng cho nó thêm nhiều quyền lực mới.

Theo điều lệ mới, ngưỡng hàm lượng Hoa Kỳ trong các sản phẩm xuất khẩu mà cơ quan này đã nắm giữ kể từ khi thành lập đã giảm xuống 51% từ 85%, để cho phép ngân hàng tài trợ nhiều giao dịch hơn. Ngưỡng thấp hơn đó cũng có thể bị phá vỡ đối với xuất khẩu của 10 trong số các lĩnh vực chiến lược nhất.

Quốc hội cũng đang xem xét nâng tỷ lệ vỡ nợ tối đa lên 5% từ 2% để người cho vay theo đuổi các giao dịch rủi ro hơn ở các nước kém phát triển, bà Reed cho biết vào tháng 12.

“Chúng tôi có thể tài trợ cho các dự án 5G mà chúng tôi hợp tác với các công ty như Ericsson và Nokia”, bà nói về những thay đổi gần đây. “Chúng tôi thực sự muốn thấy các đồng minh, các đối tác và các nhà cung cấp đáng tin cậy sẽ trở thành sự lựa chọn của thế giới thay vì các công ty như Huawei và ZTE”.

Exim được thành lập vào năm 1934 dưới thời tổng thống Franklin D Roosevelt để giúp tài trợ cho các hoạt động xuất khẩu của Hoa Kỳ sang các nước như Cuba và Miến Điện với các khoản bảo lãnh cho vay và bảo hiểm tín dụng. Ngân hàng này đã bị ngừng hoạt động từ năm 2015 sau khi một số nhà lập pháp Đảng Cộng hòa từ chối gia hạn điều lệ của tổ chức này.

Nó được coi là một ví dụ về việc chính phủ lớn cung cấp phúc lợi doanh nghiệp mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp lớn - Boeings và General Electrics trên thế giới - và thao túng thị trường chống lại các doanh nghiệp nhỏ hơn. Những người chỉ trích cho rằng việc sử dụng nguồn tài chính nặng nề do nhà nước hậu thuẫn để đạt được lợi thế trong thương mại toàn cầu là không phù hợp với ý thức hệ của Mỹ.

Hoạt động của ngân hàng ngày đã bị khập khiễng ngay từ khi điều lệ của nó được ban hành sau đó 5 tháng. Thượng nghị sĩ Richard Shelby, đảng viên Đảng Cộng hòa của Alabama và sau đó là Chủ tịch Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, đã từ chối cử người vào Hội đồng quản trị khiến ngân hàng không thể phê duyệt các giao dịch lớn hơn 10 triệu USD, một động thái dẫn đến hơn 40 tỷ USD xuất khẩu của Mỹ bị trì hoãn theo dữ liệu của Exim.

Đến năm 2018, nguồn tài chính cho các giao dịch của Exim giảm xuống còn 301 triệu USD. Cùng trong năm đó, các khoản cho vay được nhà nước hậu thuẫn của Trung Quốc đã tăng vọt lên 39 tỷ USD. “Người Trung Quốc đã hỗ trợ xuất khẩu nhiều hơn trong hai năm qua so với Exim trong suốt 85 năm tồn tại”, bà Reed cho biết vào năm 2019.

Bà Reed, một cựu nhân viên Bộ Tài chính dưới thời tổng thống George W. Bush, cho biết việc không có một cơ quan tài chính-xuất khẩu có chức năng dẫn đến "giải giáp đơn phương".

Trên toàn cầu, tài chính và đầu tư xuất khẩu của Trung Quốc đã tăng gấp 4 lần từ khoảng 1/10 hoạt động của G7 năm 2008 lên mức ngang bằng với G7 vào năm 2018, theo Báo cáo cạnh tranh năm 2019 do Exim phát hành.

Trong hội nghị thượng đỉnh G7 vào giữa tháng 12, Canada, Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản và Anh đều bày tỏ lo ngại về việc Trung Quốc tăng cường cho vay chính phủ mang lại lợi thế cho các công ty Trung Quốc.

Các chính phủ cần “thay đổi cách kinh doanh - hoặc có nguy cơ khiến các nhà xuất khẩu của họ mất quyền tiếp cận với một loạt các thị trường trọng điểm”, bà Reed nhận định.

Cho đến thời điểm này, các nhà lập pháp đã yêu cầu Exim dành ít nhất 27 tỷ USD, 20% trong tổng thẩm quyền tài trợ 135 tỷ USD của ngân hàng cho chương trình chống Trung Quốc.

Khi Tổng thống joe Biden nhậm chức vào ngày 20 tháng 1, bà Reed từ chức. Nhưng ngân hàng vẫn an toàn ít nhất là đến tháng 9 năm 2026, khi điều lệ của nó hết hạn và cần được quốc hội ủy quyền lại.

Dưới thời chính quyền Biden, rõ ràng Trung Quốc sẽ vẫn là đối thủ chiến lược hàng đầu của Mỹ. Cố vấn an ninh quốc gia của ông Biden, Jake Sullivan, đang âm thầm tái cấu trúc Hội đồng An ninh Quốc gia để tập trung vào Trung Quốc, theo Politico.

Ông Sullivan cho biết chiến lược Trung Quốc của chính quyền sẽ “bao gồm đầu tư của chính phủ cho trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và các lĩnh vực công nghệ khác mà Trung Quốc hy vọng sẽ thống trị”.

Điều đó phù hợp với một báo cáo về Ngoại giao năm 2019 mà ông Sullivan đã viết với Kurt Campbell, hiện là phó tổng và điều phối viên của Sullivan về các vấn đề Ấn Độ - Thái Bình Dương, trong đó họ viết: “Chính phủ có vai trò trong việc thúc đẩy sự lãnh đạo kinh tế và công nghệ của Mỹ”.

“Kêu gọi một đường lối cứng rắn hơn đối với Trung Quốc trong khi đầu tư công đang đói khát là tự loại mình ra khỏi đường đua”. Họ viết rằng các khoản đầu tư này là “xã hội chủ nghĩa” một cách đặc biệt mỉa mai.

Người được đề cử trở thành Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ, bà Gina Raimondo, cho biết tại phiên điều trần xác nhận vào ngày 26 tháng 1 rằng bà “có ý định sử dụng tất cả những công cụ đó ở mức tối đa có thể”, bao gồm danh sách thực thể, thuế quan hoặc thuế quan, khi nhắm tới Trung Quốc.

Tuy nhiên, ông Hufbauer của PIIE cảnh báo: “Vấn đề là thị trường tự do có thể hoạt động ở tất cả các quốc gia đồng ý thực hành các chính sách để thị trường tự do hoạt động. Chúng ta không ở trong thế giới đó. Thế giới đó tồn tại trong một vũ trụ khác”.

Đức Duy

Nguồn:

https://www.scmp.com/news/china

https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3119879/top-adviser-joe-biden-says-us-plans-shift-foreign-policy

 



BÀI CHỌN LỌC

Tiếp tục chính sách của cựu Tổng thống Trump: Mỹ sử dụng Ngân hàng Xuất nhập khẩu để đối đầu với một Trung Quốc hung hãn