Liệu ông Biden có đánh mất Đông Nam Á trong cuộc chiến Mỹ - Trung?

Bình luận Thiện Nhân - Trà Nguyễn • 10:05, 14/04/21

Giúp NTDVN sửa lỗi

Cuộc đua với Trung Quốc của Mỹ đang diễn ra khắp toàn cầu, trên mọi lĩnh vực: ngoại giao, thương mại, an ninh, tầm ảnh hưởng, hệ tư tưởng, giá trị, giáo dục, khoa học và công nghệ, v.v.

 Mạnh mẽ hơn dưới thời cựu tổng thống Trump 

Thái độ mạnh mẽ thời tổng thống Trump về bảo vệ quyền lợi của các nước Đông Nam Á trước sự xâm lược của Bắc Kinh trên biển đông, cũng như tăng cường hợp tác song phương với khu vực này đã mang lại hiệu quả, quyền lực của Trung Quốc tại khu vực này đã bị kiềm chế đáng kể. 

Không chống Trung bằng tuyên bố như thời ông Obama, cựu tổng thống thứ 45 của Mỹ hành động cụ thể và hiện thực hơn nhiều. Bất chấp đại dịch, tình hình Biển Đông trong năm 2020 lại nóng lên bởi các hành động ngỗ ngược gây hấn, chèn ép, tấn công của Trung Quốc trong vùng lãnh hải thuộc chủ quyền của các quốc gia Đông Nam Á. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã liên tiếp lên án các hoạt động khiêu khích, yêu cầu Trung Quốc dừng các hành vi bắt nạt, cũng như gửi các tín hiệu cảnh cáo mạnh mẽ tới chính quyền Bắc Kinh, đồng thời điều tàu chiến tới Biển Đông trong những ngày gần đây. 

Ngoại trưởng Hoa Kỳ thời tổng thống Trump, ông Mike Pompeo đã công bố các hạn chế về thị thực đối với các cá nhân, bao gồm “giám đốc điều hành của các doanh nghiệp nhà nước và các quan chức của Hải quân Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) và Quân đội Giải phóng Nhân dân (PLA), chịu trách nhiệm hoặc đồng lõa - trong việc cải tạo quy mô, xây dựng hoặc quân sự hóa các tiền đồn đang tranh chấp” ở Biển Đông.

Sắc lệnh, được xây dựng với các lệnh trừng phạt được công bố vào tháng 8/2020 nhằm chống lại các công ty Trung Quốc liên quan đến việc Bắc Kinh “quân sự hóa” các tiền đồn ở Biển Đông, cũng nhằm vào những người liên quan đến việc “cưỡng bức các bên tranh chấp ở khu vực Đông Nam Á - nhằm ngăn cản họ tiếp cận các nguồn tài nguyên ngoài khơi ở Biển Đông”, theo thông báo.

"Hoa Kỳ và tất cả các quốc gia tuân thủ luật pháp chia sẻ lợi ích sâu sắc trong việc bảo tồn một Biển Đông tự do và rộng mở", ông Pompeo nói. “Tất cả các quốc gia, bất kể sức mạnh quân sự và kinh tế, nên được tự do hưởng các quyền và tự do được đảm bảo cho họ theo luật pháp quốc tế, như được phản ánh trong Công ước Luật Biển năm 1982, mà không sợ bị ép buộc”.

Vào tháng 8/2020, Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã thêm 24 công ty nhà nước của Trung Quốc, bao gồm Công ty Tập đoàn nạo vét, Công ty Xây dựng Truyền thông Trung Quốc (CCCC Dredging) vào “danh sách đen” các công ty - mà các công ty Hoa Kỳ không được phép giao dịch trừ khi họ được cấp giấy phép đặc biệt.

Cùng với sự “bảo hộ” của chính quyền Mỹ, thái độ của các nước Đông Nam Á cũng thay đổi và trở nên mạnh mẽ hơn trước một Trung Quốc quá hung hăng. 

Ngay cả các đảng cầm quyền ở Lào và Campuchia, hai đồng minh thân cận nhất của Trung Quốc, thỉnh thoảng phải công khai khoảng cách với Bắc Kinh. Aung Zaw đã viết trên tờ The Irrawaddy rằng vì bà Aung San Suu Kyi “đã bị cáo buộc là một chính trị gia thân Trung Quốc trong quá khứ gần đây, nên Cố vấn Nhà nước sẽ phải đi một vòng quanh.” 

Sau khi bước vào Cung điện Malacañang vào năm 2016, Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đã cố gắng xích đất nước của mình lại gần Trung Quốc chỉ để thu hút thêm đầu tư từ Bắc Kinh. Tuy nhiên, sau 4 năm, Manila hiện đang quay trở lại chính sách đối ngoại thân phương Tây truyền thống, một người nghi ngờ vì ông Duterte biết Trung Quốc không được lòng cử tri Philippines như thế nào, trong khi đảng PDP – Laban của ông (và những người khác) cảm thấy rằng thái độ thân Trung của ông sẽ ảnh hưởng tới kết quả cuộc bầu cử năm 2022 tới đây. Social Weather Stations, một công ty thăm dò ý kiến, vào tháng 7 đã phát hiện ra rằng nhiều người Philippines tin tưởng Mỹ hơn Trung Quốc. Trên thực tế, niềm tin vào Trung Quốc đã giảm trong những năm qua, đặc biệt là so sánh các cuộc khảo sát của người thăm dò ý kiến ​​từ năm 2019 đến năm 2020.

Một số quốc gia khác còn mạnh mẽ hơn, công khai trì trích Trung Quốc trên truyền thông chính thống và cũng báo cáo đầy đủ hơn về xâm lược của Trung Quốc trên biển đông và biên giới. Tại Malaysia, ông Mahathir Mohamad, ứng cử viên của liên minh Harapan tự do và dân chủ rộng rãi tại cuộc tổng tuyển cử năm 2018, đã vận động tranh cử bằng các khẩu hiệu chống Trung Quốc, góp phần vào sự chuyển giao quyền lực đầu tiên giữa các đảng trong lịch sử đất nước.

Và chờ đợi thái độ của Biden? 

Không có quá nhiều hy vọng khi nhiệm kỳ của ông Biden được cho là “nhiệm kỳ 3” của ông Obama. Rất có thể, tất cả các sai lầm dưới thời ông Obama được lặp lại lần nữa với Đông Nam Á. Tuy nhiên, chiến lược và sách lược mà chính quyền ông Trump để lại ở khu vực này chưa thể thay thế nay bởi chính quyền ông Biden, đó là hy vọng lớn nhất của Đông Nam Á. 

Ngay khi đại dịch bùng phát và đặc biệt sau khi ông Trump rời nhiệm sở, Trung Quốc đã hung hăng hơn hơn trên Biển đông, đến mức Đông Nam Á và Đài Loan rơi vào tình thế khó tránh khỏi một cuộc chiến có hỏa lực tại khu vực này. 

Du vậy, với tầm quan trọng của Đông Nam Á, nhiều nhà quan sát vẫn cho rằng ông Biden sẽ sớm phải thay đổi thái độ của ông với Đông Nam Á và Trung Quốc so với thời ông còn làm phó tổng thống của ông Obama. 

Tác giả Benjamin Zawacki, trong một bài bài báo đăng trên Asia Times,  dự báo rằng Đông Nam Á đối với Tổng thống Biden sẽ là một trong những khu vực quan trọng nhất trong chính sách đối ngoại của ông. Về mặt ngoại giao, ông Biden phải sẽ tìm cách bù đắp ảnh hưởng đã mất vào tay Trung Quốc. Về mặt quân sự, ông sẽ phải chuẩn bị cho một cuộc khủng hoảng an ninh khu vực liên quan đến Trung Quốc ở một mức độ nào đó.

Điều này không phải để dự đoán rằng một cuộc khủng hoảng như vậy trên thực tế sẽ xảy ra, mà là ông Biden sẽ buộc phải tính đến đánh giá năm 2018 của Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ rằng “Trung Quốc hiện có khả năng kiểm soát Biển Đông trong tất cả các kịch bản chiến tranh với Hoa Kỳ. ”     

Liên quan đến ngoại giao - điều mà ông đã cam kết đặc quyền trong chính sách đối ngoại của mình - Tổng thống Biden nên tiếp tục tăng cường sự hiện diện của Mỹ tại khu vực này bằng các bổ nhiệm các vị trí ngoại giao còn trống. Thái Lan đã trải qua giai đoạn 17 tháng không có đại sứ Mỹ cho đến tháng 3 năm ngoái, trong khi các vị trí trống ở Philippines, Singapore, ASEAN đều bỏ lại dư địa cho ông Biden trước khi ông nhậm chức. 

Các cuộc gọi của Ngoại trưởng Blinken tới các bộ trưởng ngoại giao của Thái Lan và Philippines một ngày sau khi nhậm chức chứng minh rằng chính quyền Mỹ muốn gia cố các quan hệ đa phương ở khu vực này để chống Trung. Đây không phải là chiến lược mới, nó đã thất bại thảm hại dưới thời ông Obama. 

Thêm vào đó, chính sách Đông Nam Á của ông Biden cũng sẽ gặp phải những trở ngại lớn nằm ngoài tầm kiểm soát. Đó là tính trung lập của mọi thành viên ASEAN: “đừng bắt chúng tôi phải lựa chọn”. 

Điều này đặt ra một thách thức đối với ông Biden vì Trung Quốc được hưởng lợi từ sự trung lập của ASEAN, cho phép nước này đối phó với các quốc gia thành viên trên cơ sở song phương chặt chẽ, thay vì phải đối mặt với một tiếng nói thống nhất - và có khả năng đối lập - về các vấn đề tranh chấp giữa Washington và Bắc Kinh. 

Điều này đặt ra câu hỏi liệu chính quyền ông Biden có thành công khi tạo dựng liên minh ASEAN chống lại Bắc Kinh trong khi “không vượt qua” được tính trung lập của các thành viên trong nền kinh tế này? Washington nên nhớ là, tính “trung lập” của các thành viên Đông Nam Á chỉ bị phá vỡ khi Mỹ mạnh lên, Trung Quốc suy yếu và sự bảo hộ của Mỹ tại khu vực này là đáng giá. Nếu không, Washington có thể bị mất Đông Nam Á vào tay Bắc Kinh, giống như Mỹ đang bất lực nhìn quyền lực Trung Quốc phục hưng tại Trung Đông trong những ngày này. 

Thiện Nhân - Trà Nguyễn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. http://nghiencuuquocte.org/2020/12/20/canh-tranh-chien-luoc-my-trung-o-dong-nam-a/
  2. https://asiatimes.com/2021/04/forecasting-bidens-policy-in-southeast-asia/
  3. https://www.ntdvn.com/the-gioi/nuoc-my-suy-yeu-va-trung-quoc-hung-hang-tai-bien-dong-37136.html
  4. https://www.ntdvn.com/kinh-te/giu-vung-phong-tuyen-bien-dong-chinh-quyen-trump-tiep-tuc-them-9-cong-ty-trung-quoc-vao-danh-sach-den-130364.html

Kinh tế Phân tích


BÀI CHỌN LỌC

Liệu ông Biden có đánh mất Đông Nam Á trong cuộc chiến Mỹ - Trung?