Duy trì chính sách thời Trump, chính quyền Joe Biden cùng với 'Bộ tứ kim cương' chống lại Trung Quốc

Bình luận Lê Minh - Mộc Trà • 16:52, 08/03/21

Giúp NTDVN sửa lỗi

Tổng thống Joe Biden đã sẵn sàng tổ chức hội nghị thượng đỉnh bộ tứ - Quad đầu tiên của Mỹ với các nhà lãnh đạo Nhật Bản, Ấn Độ và Australia, khi 4 nước tăng cường hợp tác chống lại sự bành trướng của Trung Quốc ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Chỉ 2 tuần sau khi nhậm chức, chính quyền Biden đã thực hiện hoạt động tự do hàng hải đầu tiên ở Biển Đông và điều tàu chiến đi qua Eo biển Đài Loan. Tiếp theo, vào ngày 9 tháng 2 vừa qua, Hải quân Mỹ đã điều 2 tàu sân bay tập trận ở Biển Đông - dấu hiệu cho thấy quyết tâm của chính quyền mới trong việc duy trì “lập trường cứng rắn” với Bắc Kinh.

Nhà Trắng cho biết ông Biden có thể tổ chức cuộc họp trực tuyến vào tuần tới. Việc chọn một cuộc họp “Đối thoại An ninh Bộ tứ” cho hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của ông nêu bật kế hoạch tái phục hồi "Bộ tứ Kim cương" như một phần trong chiến lược chống Trung của ông.

Quad ra đời vào năm 2007 trong quá trình các quốc gia phối hợp cứu trợ Indonesia sau trận sóng thần năm 2004. Nhưng sau đó tổ chức này không hoạt động, một phần do Ấn Độ và Úc lo ngại sẽ khiêu khích Trung Quốc.

Cựu tổng thống Donald Trump là người đã hồi sinh Quad. Trong tình huống Canberra từ lâu đã quyết định quay lưng với Trung Quốc, Ấn Độ cũng chuyển hẳn sang phía đối địch với Bắc Kinh sau căng thẳng đụng độ biên giới dẫn đến cái chết của rất nhiều binh sĩ ở Ladakh (Ấn Độ) vào mùa hè năm ngoái.

Theo AFP, trước đó, NATO cũng cảnh báo về sự trỗi dậy của Trung Quốc. Ngày 19 tháng 2 vừa qua, Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg đã kêu gọi các thành viên và đối tác thân thiết thắt chặt quan hệ vì sự trỗi dậy của Trung Quốc “gây hậu quả” đối với an ninh xuyên Đại Tây Dương.

Phát biểu tại Hội nghị an ninh Munich (Đức) ngày 19 tháng 2 năm 2021, ông Stoltenberg tuyên bố: “Sự trỗi dậy của Trung Quốc là vấn đề hiện hữu đối với cộng đồng xuyên Đại Tây Dương với những hậu quả tiềm tàng đối với an ninh, thịnh vượng và lối sống của chúng ta”. “Vì vậy NATO nên hợp tác chặt chẽ với các đối tác thân cận như Úc và Nhật Bản, đồng thời thiết lập những đối tác mới trên toàn cầu”.

Theo Reuters, nếu như trước đây các ưu tiên của NATO thường tập trung vào đối phó các mối đe dọa từ Nga, thì nay sức mạnh ngày càng tăng của Trung Quốc đang buộc tổ chức này phải định hình lại các ưu tiên của mình. NATO hiện tìm kiếm thêm đồng minh phương Tây để đối phó với một Trung Quốc không còn là “đối tác thương mại thân thiện”.

Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị, phát biểu tại một cuộc họp giao ban hôm Chủ nhật vừa qua, cáo buộc Mỹ "vu cáo" và âm mưu "xây dựng các nhóm quyền lực nhỏ nhân danh chủ nghĩa đa phương" nhằm chống lại Bắc Kinh.

Bà Anja Manuel, giám đốc Diễn đàn An ninh Aspen, cho biết đã có một “bước ngoặt lớn” trong việc Ấn Độ sẵn sàng rời bỏ chính sách không liên kết trước đây của mình trong nỗ lực chống lại Trung Quốc. 

“Một thập kỷ trước, Ấn Độ vẫn giữ vững lập trường về phong trào không liên kết”, bà nói. “Điều đó nay đã biến mất, đặc biệt là với Thủ tướng Narendra Modi và với các cuộc đụng độ trên dãy Himalaya cao cách đây 2 năm và vào mùa hè năm ngoái”.

Sự thay đổi này được đánh dấu bằng sự kiện Ấn Độ mời Australia tham gia Malabar, một cuộc tập trận quân sự giữa Mỹ, Ấn Độ và Nhật Bản  tháng 10 năm ngoái - đây là lần đầu tiên hải quân 4 nước tổ chức các cuộc tập trận chung kể từ năm 2007. Cuộc tập trận diễn ra khi quân đội Ấn Độ và Trung Quốc một lần nữa rơi vào một tình thế căng thẳng về quân sự tại Ladakh.

Bà Brahma Chellaney thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách cho biết: “Sự gây hấn của Trung Quốc ở Ladakh là một chất xúc tác lớn khiến Ấn Độ không chỉ hoàn toàn “nhập cuộc” mà còn đồng ý cho Bộ tứ mượn quân đội công để tập trận”.

Sau cuộc đụng độ đẫm máu nổ ra giữa binh lính Ấn Độ và Trung Quốc ở khu vực biên giới Ladakh hôm 15/6, quan hệ giữa hai nước trở nên rất căng thẳng, các cuộc biểu tình đã nổ ra ở Ấn Độ dấy lên phong trào tẩy chay hàng hóa Trung Quốc. (Ảnh: Getty)
Sau cuộc đụng độ đẫm máu nổ ra giữa binh lính Ấn Độ và Trung Quốc ở khu vực biên giới Ladakh hôm 15/6, quan hệ giữa hai nước trở nên rất căng thẳng, các cuộc biểu tình đã nổ ra ở Ấn Độ dấy lên phong trào tẩy chay hàng hóa Trung Quốc. (Ảnh: Getty)

Đô đốc Philip Davidson, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Mỹ, mới đây phát biểu rằng hợp tác quân sự Mỹ-Ấn đã "tiến bộ rõ rệt" và có nhiều tiềm năng hợp tác hơn là chỉ dừng ở mức "cơ hội chiến lược" của thế kỷ 21.

Phát biểu tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, ông cho biết quân đội đang chia sẻ nhiều thông tin tình báo hơn, đồng thời ca ngợi việc Ấn Độ mua máy bay do thám P-8, loại máy bay do Mỹ và Australia sử dụng, giúp tăng cường khả năng tương tác.

Tháng 1 năm 2021, Ấn Độ cũng tham gia cùng các thành viên khác của Quad và Canada trong cuộc tập trận tác chiến chống tàu ngầm Sea Dragon. Năm ngoái, họ đã lần đầu tiên thuê máy bay không người lái do thám Sea Guardian của Mỹ.

Bà Tanvi Madan, một chuyên gia về Ấn Độ tại Viện Brookings, cho biết New Delhi cũng đã ký thỏa thuận với Mỹ và Australia để họ tiếp nhiên liệu tại các căn cứ của Ấn Độ. Bà nói rằng mặc dù các động thái kể trên có thể xuất hiện nhỏ lẻ nhưng chúng lại có ý nghĩa hơn nhiều khi được xem xét trong một bức tranh tổng thể: “Nếu bạn xem xét tất cả các sự việc này một cách toàn diện, bạn sẽ bỏ lỡ thông điệp được ẩn giấu bên dưới lớp bề mặt”.

Bà Lisa Curtis, một chuyên gia về Ấn Độ từng là quan chức hàng đầu của NSC về Nam Á dưới thời Trump trong cuộc khủng hoảng biên giới Ấn Độ - Trung Quốc, cho biết Ấn Độ đã đẩy lùi Trung Quốc trong cả lĩnh vực kinh tế và hàng hải.

Ông Curtis, người đứng đầu Chương trình An ninh Ấn Độ - Thái Bình Dương tại Trung tâm An ninh Mỹ mới cho biết: “Ấn Độ đã tăng nhịp độ hoạt động hải quân của mình lên khá nhiều để giữ chân Trung Quốc”: “Họ đã đưa ra tuyên bố rằng sự hợp tác của họ với hải quân Mỹ và Nhật Bản là một lời nhắc nhở đối với Trung Quốc rằng nếu Bắc Kinh gây áp lực lên biên giới trên bộ, thì họ nên chuẩn bị sẵn sàng để đối mặt với chúng tôi trong lĩnh vực hải quân”.

Ông Rory Medcalfe, chuyên gia an ninh châu Á tại Đại học Quốc gia Australia và là tác giả của cuốn sách Indo-Pacific Empire, cho biết có những lĩnh vực khác mà Bộ tứ có thể hợp tác, bao gồm cả chuỗi cung ứng công nghệ và chính sách mạng.

Tờ Financial Times tuần này đưa tin 4 quốc gia này đang phát triển chiến lược tham gia ngoại giao phân phối vaccine ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, như một hình thức quyền lực mềm nhằm “dằn mặt” các nỗ lực tiêm vaccine của Trung Quốc.

Ông nói rằng tuy việc coi Quad là một liên minh quân sự chính thức là điều "phi thực tế", nhưng việc chính quyền Biden mong muốn làm được nhiều hơn thế, cùng với sự thay đổi của Ấn Độ, đã nhấn mạnh tầm quan trọng ngày càng tăng của quan hệ đối tác của “Bộ tứ kim cương”.

“Chúng tôi không đồng ý với quan điểm của một số nhà quan sát nói rằng Quad là một tổ chức mỏng manh và sẽ sớm tiêu tan, và rằng Ấn Độ là mắt xích yếu nhất trong chuỗi liên kết”.

Ấn Độ công khai khẳng định rằng Quad không nhằm vào Trung Quốc. Một số người Ấn Độ bày tỏ lo lắng rằng Mỹ đang đưa họ vào một liên minh mà Ấn Độ không mong muốn.

Nhưng ông C. Raja Mohan từ Đại học Quốc gia Singapore cho biết Ấn Độ có thể điều chỉnh hoạt động hợp tác của mình vì nước này không phải là đồng minh hiệp ước của Mỹ, như Australia và Nhật Bản. “Ấn Độ có thể tạo ra mức ảnh hưởng lớn. . . Ấn Độ càng tích cực thì chương trình nghị sự về mặt an ninh càng có thể trở nên mở rộng hơn”.

Ông Abhijit Singh, một cựu sĩ quan hải quân Ấn Độ tại Quỹ Nghiên cứu Người quan sát, cho biết Ấn Độ không có khả năng theo đuổi hợp tác quân sự sâu rộng ngay lập tức với Quad do gần đây quân đội Trung Quốc và Ấn Độ đã rút quân một phần. Ông cho biết Ấn Độ cũng “có một chút cảnh giác với việc Bộ tứ có thể bị biến thành một loại liên minh chống Trung Quốc”.

“Chúng tôi muốn làm nhiều hơn nữa với các đối tác Quad của mình, nhưng tôi không nghĩ rằng sẽ có quá nhiều biến động trên mặt trận quân sự khi mà quá trình rút quân vẫn còn đang tiếp diễn”, ông Singh nói. “Nhưng nếu chúng tôi có thêm bất kỳ rắc rối nào từ phía Trung Quốc, thì rất có thể quan điểm của chính quyền về vấn đề này sẽ thay đổi”.

Ngoài Bộ Tứ, Mỹ đã và đang củng cố mạng lưới liên minh trong khu vực để đối phó Trung Quốc. Washington có kế hoạch gia hạn Thỏa thuận Các lực lượng thăm viếng (VFA) với Philippines trong bối cảnh Trung Quốc mới thông qua Luật Hải cảnh đầy tranh cãi.  Ký kết vào năm 1998, VFA được coi là khuôn khổ pháp lý cho hàng nghìn binh sỹ Mỹ đồn trú tại Philippines và cho phép hai nước tiến hành hàng trăm cuộc tập trận chung thường niên cũng như triển khai các chiến dịch hỗ trợ nhân đạo.

Về phần mình, Trung Quốc cũng đang tập hợp các đối tác chống lại liên minh do Mỹ dẫn đầu. Bắc Kinh tăng cường phối hợp với Nga và Iran – những quốc gia đang phải chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ và đồng minh. Vào tháng 12/2019, Nga, Trung Quốc và Iran đã tiến hành cuộc tập trận chung đầu tiên ở Ấn Độ Dương và Vịnh Oman. Truyền hình nhà nước Iran gọi bộ 3 này là “tam giác quyền lực mới trên biển”. Còn truyền thông Nga cho biết, cả 3 bên đều có chung quan điểm phản đối “quyền bá chủ” của Mỹ. Tuần này, Nga và Iran đã tiến hành cuộc tập trận hải quân chung ở Ấn Độ Dương với mục đích tăng cường an ninh thương mại hàng hải quốc tế, chống cướp biển và khủng bố, trao đổi thông tin.

Lê Minh - Mộc Trà

Theo Finance Times



BÀI CHỌN LỌC

Duy trì chính sách thời Trump, chính quyền Joe Biden cùng với 'Bộ tứ kim cương' chống lại Trung Quốc