Đằng sau 'phép màu thịt lợn' của Trung Quốc: Công nghệ đang chuyển đổi nghề nuôi lợn và mang đến hậu quả khôn lường

Bình luận Thanh Tâm • 15:02, 14/10/20

Khi nhu cầu tiêu thụ thịt lợn của người Trung Quốc ngày càng tăng, các trang trại quy mô nhỏ truyền thống đang được thay thế bằng các hoạt động rộng lớn, với sự hỗ trợ của công nghệ giám sát AI. Tuy nhiên, thịt lợn giá rẻ là nguyên nhân dẫn đến đại dịch tả lợn châu Phi (ASF), và chúng ta có thể đang tiêu thụ đủ để tự giết chính mình...

Vào tháng 11 năm 2018, tôi đi du lịch đến Quảng Châu, thành phố có khoảng 14 triệu dân ở miền nam Trung Quốc. Cuối thu là thời điểm để làm lap yuk, một loại thịt lợn được bảo quản, và là món đặc sản địa phương. Tôi thường bắt gặp những miếng thịt treo trên ban công chung cư cao tầng trên khắp thị trấn, buộc bằng dây để phơi khô và đung đưa bên cạnh áo sơ mi và khăn trải giường. 

Để làm món lap yuk, một miếng thịt lợn sống được ngâm trong hỗn hợp rượu gạo, muối, xì dầu và gia vị, sau đó treo lên để bảo quản được lâu hơn trong không khí ẩm ướt của mùa thu. Một người thân của tôi tuyên bố rằng chỉ có miền nam Trung Quốc mới có thể làm thịt lợn bảo quản như thế này. Bí quyết là nhờ gió ở đó làm khô giúp tránh các bào tử tự nhiên và vi khuẩn.

Trí tuệ nhân tạo mang đến ‘phép màu thịt lợn’

Quảng Châu là điểm dừng chân đầu tiên trong chuyến hành trình mà tôi tham gia để cố gắng hiểu việc trí tuệ nhân tạo đang biến đổi ngành công nghiệp thịt lợn của Trung Quốc như thế nào.

Đất nước này là nhà sản xuất thịt lợn lớn nhất thế giới và câu chuyện về cách họ đã tăng cường sản xuất trong những năm gần đây đôi khi được mô tả là “phép màu thịt lợn của Trung Quốc”. 

Trong khi mức tiêu thụ thịt nói chung vẫn đi sau các nước như Mỹ, mức tiêu thụ thịt lợn hàng năm của Trung Quốc là 54 triệu tấn - tổng mức cao nhất trên toàn thế giới, mặc dù một số quốc gia vẫn tiêu thụ nhiều hơn trên đầu người - chỉ dự kiến ​​sẽ tăng trong những năm tới. Giờ đây, với nỗ lực đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng này, nông dân đang chuyển sang sử dụng AI.

Khi ở Quảng Châu, tôi thức dậy lúc 5 giờ sáng hàng ngày và đọc Pig Progress, một nguồn tin tức phổ biến về ngành thịt lợn. Vào thời điểm đó, đã có một vụ phong tỏa lợn ở Trung Quốc, do sự bùng phát của ASF, một căn bệnh gây xuất huyết ở lợn. Tỷ lệ tử vong là gần 100%, vì nó làm cho các con vật bị chảy máu đến chết. 

Ngành chăn nuôi lợn trong tình trạng lao đao, khi các nhà khoa học chạy đua để phát triển một loại vắc-xin.

Đối với các nhà kinh tế và chính trị gia Trung Quốc, điều này vô cùng đáng lo ngại. Ít thịt lợn hơn đồng nghĩa với việc giá lương thực cao hơn, và giá lương thực cao hơn đồng nghĩa với việc công chúng bất bình.

Các món ăn từ thịt lợn chiếm phần lớn trong ẩm thực của người Trung Quốc. Lợn đã được thuần hóa ở Trung Quốc từ 7.000 trước Công nguyên, và một cuộc khảo sát nhân chủng học năm 1929 cho thấy 70% lượng calo động vật ở Trung Quốc là từ thịt lợn. 

Trong y học cổ truyền Trung Quốc, thực phẩm được xem là thuốc và rất quan trọng trong việc ngăn ngừa bệnh tật. Thịt lợn giúp bồi bổ khí huyết, tăng cường sinh lực.

Ít thịt lợn hơn đồng nghĩa với việc... công chúng bất bình

Sức tiêu thụ của thịt lợn đang tăng trên khắp Trung Quốc theo cùng với mức thu nhập. Sự ưa chuộng thịt lợn gia tăng này đang làm thay đổi các liên minh địa chính trị và thương mại toàn cầu. 

Vào năm 2013, khi tập đoàn WH Group của Trung Quốc mua lại hãng sản xuất thịt lợn Smithfield của Mỹ, nó đã trở thành công ty thịt lợn lớn nhất thế giới. Các hoạt động của WH Group hiện mở rộng trên một mạng lưới rộng lớn gồm các trang trại gia đình và các hoạt động công nghiệp hóa bên ngoài Trung Quốc (các trang trại chăn nuôi lợn công nghiệp hóa này đang là vấn đề đau đầu về môi trường đối với các cộng đồng sống xung quanh họ. Ở các bang của Hoa Kỳ như Bắc Carolina, việc tiếp xúc với chất gây ô nhiễm trong chăn nuôi lợn đã ảnh hưởng bất cân đối đến các công dân Da đen, Tây Ban Nha và người Mỹ bản địa, điều này đã thúc đẩy một liên minh rộng rãi khởi động các chiến dịch lập pháp chống lại Smithfield).

Các quốc gia như Mỹ có dự trữ lúa mì như một sự bảo hiểm chống lại nạn đói và để kiểm soát giá lương thực. Trung Quốc là quốc gia duy nhất trên thế giới có nguồn dự trữ thịt lợn, bao gồm hàng triệu con lợn sống và hàng triệu tấn thịt lợn đông lạnh, được tích trữ từ các nguồn trong và ngoài nước. 

Dịch tả lợn châu Phi khiến nguồn thịt đông lạnh dự trữ của Bắc Kinh bị giảm mạnh, giá thịt lợn tăng mạnh (Ảnh: STR/AFP qua Getty Images)
Dịch tả lợn châu Phi khiến nguồn thịt đông lạnh dự trữ của Bắc Kinh bị giảm mạnh, giá thịt lợn tăng mạnh (Ảnh: STR/AFP qua Getty Images)

Năm 2008, khi giá lương thực tăng vọt, chính phủ nước này đã dựa vào việc sử dụng lượng dự trữ thịt lợn này, đó là lý do khiến thịt lợn Smithfield cuối cùng được nhập khẩu vào Trung Quốc hàng loạt.

Bạn sẽ là một kẻ ngốc nếu tự mình chăn nuôi, vì thịt lợn công nghiệp rẻ hơn nhiều

Vài tuần sau chuyến đi của mình, tôi đã đến Tương Dương, vùng ngoại ô cách Quảng Châu vài giờ, để xem mô hình nuôi lợn truyền thống, quy mô nhỏ ở vùng nông thôn Trung Quốc. Tôi đã ăn thịt lợn được bảo quản cho bữa sáng, bữa trưa và bữa tối, nhưng việc tìm kiếm những con lợn còn sống thực tế rất khó.

Lo sợ về ASF đã khiến chính quyền địa phương ra lệnh ngăn chặn các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ giết mổ hàng loạt lợn. Lý do là các nông hộ nhỏ không thể giữ an toàn sinh học chặt chẽ như các hoạt động công nghiệp hóa.

Ở Tương Dương, tôi đã làm chủ nhà khó chịu với hàng loạt câu hỏi. “Bạn có nuôi lợn trong làng không? Thịt lợn được bảo quản này có nguồn gốc từ đâu? Bạn phải trả bao nhiêu cho thịt lợn? Bạn nuôi lợn như thế nào? ”

"Tại sao chúng tôi lại nuôi lợn ở đây?" ông ấy đáp lại, nghi ngờ trước những câu hỏi đơn giản của tôi. Ông ấy nói: “Lợn rất khó để nuôi tốt. Chúng là động vật thông minh và có nhiều nhu cầu. Khi cho chúng ăn, bạn phải mua ngũ cốc, sau đó nấu chín ngũ cốc vì chúng sẽ không ăn sống. Ngay cả sau đó, khi bạn bán thịt lợn, bạn sẽ không bao giờ kiếm lại được số tiền đã đầu tư vào thức ăn chăn nuôi. Thịt lợn bán rẻ ở chợ những ngày này. Bạn không thể bán thịt lợn đắt tiền và mong đợi mọi người mua nó”.

Ông ấy nói tiếp: “Chúng tôi từng nuôi lợn trong làng. Chúng giúp ích cho việc trồng trọt của chúng tôi. Bạn có thể sử dụng chất thải của chúng để làm phân bón. Nhưng rồi cuối cùng chúng tôi cũng có được con đường trải nhựa nối ngôi làng với phần còn lại của quận. Người ta đến đây khoảng hai lần một tuần bằng xe ô tô, bán cho chúng tôi thịt lợn, kể cả thịt lợn đã bảo quản mà bạn đang ăn. Mua thịt lợn rẻ hơn rất nhiều so với việc bạn tự nuôi. Bạn sẽ là một kẻ ngốc nếu tự mình chăn nuôi”.

Cuối cùng, tôi đã xoay sở tìm được một trong những “kẻ ngốc”, một người tên là Li Jianhu, người điều hành một hoạt động chăn nuôi lợn [công nghệ] sinh thái ở Phúc Kiến, một vài trăm dặm về phía bắc đông nam của Quảng Châu. Thông qua ông Li, tôi hy vọng sẽ tìm được một trang trại nuôi lợn sinh thái để ghé thăm, để có thể tận mắt chứng kiến ​​quy mô chăn nuôi lợn phát triển như thế nào. Ông ấy nói rằng ông sẽ cố gắng giúp đỡ, nhưng an ninh bị thắt chặt vì mối đe dọa từ ASF.

Ông Li giải thích rằng virus [ASF] này thường lây lan từ việc tiếp xúc với lợn rừng, đã bắt đầu lây nhiễm sang lợn thuần hóa và hiện đang lây lan nhanh chóng. Nó là một loại virus có khả năng lây lan, dễ lây lan và thậm chí có thể lây lan qua các sản phẩm thịt đã qua chế biến như xúc xích, thậm chí “vượt qua” tia UV và nhiệt độ khắc nghiệt. 

Các quan chức hải quan ở các biên giới đều cảnh giác cao độ, sau khi một du khách Trung Quốc đến Thái Lan bị phát hiện có một chiếc xúc xích nhiễm ASF trong hành lý xách tay.

Lần tiếp theo tôi nói chuyện với ông Li, ông ấy có tin không vui. Tình hình thật tồi tệ. Ông đã phải đóng cửa cơ sở kinh doanh của mình vì những hạn chế mới trong việc vận chuyển lợn từ trang trại đến lò mổ. Ngay cả trang trại thịt lợn truyền thống Meishan ở Thượng Hải, một trang trại du lịch dựa vào lượng du khách để tồn tại, hiện đã bị đóng cửa.

Ông Li nói rằng mối đe dọa không chỉ đối với nguồn cung cấp thịt lợn của Trung Quốc mà còn đối với toàn thế giới. Trung Quốc xuất khẩu nhiều loại sản phẩm thịt lợn khác nhau - từ thuốc heparin chống đông máu đến bột protein trong sinh tố - tất cả đều là những phương tiện tiềm năng cho ASF. 

Tại Trung Quốc, trước đây 98% trang trại chăn nuôi lợn có ít hơn 50 con và chiếm khoảng một phần ba sản lượng thịt lợn của cả nước. Các trang trại hầu hết rải rác, phi tập trung cao này khiến việc giám sát của chính phủ trở nên khó khăn. Cũng có áp lực rất lớn đối với họ trong việc giữ giá thịt lợn trên thị trường và duy trì sản xuất ổn định. 

Lợn trong một trang trại lợn ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, vào ngày 10 tháng 8 năm 2018... (Greg Baker/AFP/Getty Images)
Lợn trong một trang trại lợn ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, vào ngày 10 tháng 8 năm 2018... (Ảnh: Greg Baker/AFP/Getty Images)

Chính phủ đang sử dụng ASF như một cái cớ thuận tiện để xóa sổ các trang trại nhỏ này, nhường chỗ cho các hoạt động [chăn nuôi] tập trung, quy mô công nghiệp hóa.

Thịt lợn giá rẻ là nguyên nhân dẫn đến đại dịch ASF

Ông Li nói, mọi thứ đang hướng tới quy mô công nghiệp hóa, phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn - toàn cầu hóa, hơn 90% động vật được nuôi trong các trang trại công nghiệp hóa.

Hai phần ba sản lượng thịt lợn của Trung Quốc hiện được thực hiện bởi các tập đoàn lớn, họ quyết tâm thực hiện “nghĩa vụ yêu nước” của mình bằng cách hỗ trợ “phép màu thịt lợn” của Trung Quốc, thông qua “phép thuật” cắt giảm chi phí và công nghệ.

Ông Li nói với tôi, việc tìm kiếm thịt lợn giá rẻ là nguyên nhân dẫn đến đại dịch ASF. Một cách để giữ giá giảm là giảm chi phí thức ăn cho lợn. Lợn của làng Tương Dương đã từng được cho ăn ngũ cốc nấu chín và đậu, nhưng ASF đã lây truyền qua hợp chất thức ăn cho lợn (swill) nuôi công nghiệp (dùng thay thay thế bữa ăn thông thường). 

Loại hợp chất thức ăn này là một phiên bản tinh chỉnh của hợp chất soylent từ động vật - một sự kết hợp của đậu nành biến đổi gen, ngũ cốc, bột protein và đôi khi là chất thải thực phẩm đã qua xử lý. Chất thải thực phẩm đã qua xử lý thường chứa thịt lợn, và bột protein được bổ sung thường có nguồn gốc từ lợn. Chúng tôi đang cho “lợn ăn lợn”.

Giữa sự mờ mịt như thế này, hợp chất thức ăn cho lợn (swill) công nghiệp sinh sôi nảy nở đang giữ giá cả ở mức thấp. Hợp chất swill này được tối ưu hóa hoàn toàn, chỉ chứa bộ chất dinh dưỡng phù hợp để lợn phát triển đến kích thước thích hợp và đưa ra thị trường vào thời điểm tối ưu. Và do đó, lợn vô tình ăn thịt lẫn nhau, lây nhiễm và tái nhiễm cho đồng loại của chúng.