Con bài chính trị để ĐCSTQ kiểm soát Đông Nam Á

Giúp NTDVN sửa lỗi

Nước đang thay thế dầu mỏ trở thành tài nguyên thiên nhiên chiến lược của thế kỷ 21. Trung Quốc thật may mắn khi cao nguyên Thanh Hải-Tây Tạng, được gọi là Cực thứ ba của thế giới và còn được gọi là “Tháp nước của châu Á”, nằm trong biên giới của nước này. Tuy nhiên, chính quyền Trung Quốc đã phớt lờ luật nước quốc tế của Liên hợp quốc và đang vũ khí hóa các nguồn tài nguyên nước để giành quyền kiểm soát và đe dọa các quốc gia khác.

Sông Mekong

Sông Mekong đã từng là một trong những nguồn tài nguyên nước phong phú nhất trên Trái đất. Nó bắt nguồn từ Suối Lasagongma, là một dòng sông băng ở Cao nguyên Tây Tạng, chảy qua Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Campuchia, Myanmar, Việt Nam và cuối cùng đổ ra Biển Đông. Lưu vực Thượng lưu sông Mekong được gọi là sông Lancang ở Trung Quốc. Được biết đến với cái tên “Danube của phương Đông”, hiện đã trở thành một con bài thương lượng chính trị để Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) kiểm soát Đông Nam Á.

11 con đập được chính quyền Trung Quốc xây dựng trong lưu vực sông Lancang đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sông Cửu Long, đe dọa cuộc sống của  70 triệu người. Ngày 12/2 vừa qua, Ủy ban sông Mekong (MRC) bao gồm 4 quốc gia - Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam - đã thông báo rằng dòng chảy dao động của sông đã giảm xuống mức “đáng lo ngại” và các con đập do Trung Quốc xây dựng là một phần của lý do.

Tuy nhiên, vào ngày 8/6, tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Hợp tác Lancang-Mekong (LMC) lần thứ sáu tổ chức tại Trùng Khánh, Trung Quốc, 5 quốc gia gồm Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam đã đạt được nhất trí thông qua “Sáng kiến ​​làm sâu sắc Hợp tác giữa Chính quyền địa phương của các nước Lancang-Mekong” với Trung Quốc.

Tại sao vậy? Dường như có gì đó đã khiến họ thay đổi. Năm 2010, Thái Lan, Lào, Việt Nam và Campuchia đã lên tiếng phản đối Trung Quốc về việc mực nước sông Mekong giảm nghiêm trọng, tin rằng các đập của Trung Quốc trên sông Lancang gây ra hạn hán ở hạ lưu. Tuy nhiên, ĐCSTQ đã phủ nhận điều đó và phớt lờ tình trạng hạn hán ở lưu vực sông Mekong. Tuy nhiên, vào năm 2016, Việt Nam đã trải qua một đợt hạn hán nghiêm trọng do lượng nước sông giảm, dẫn đến một số khu vực ven biển bị nước biển xâm thực. Trong một động thái bất thường, ĐCSTQ đã chìa tay cho Việt Nam và cung cấp nước cho họ từ Trạm Thủy điện Jinghong ở tỉnh Vân Nam của Trung Quốc, đến hạ lưu sông Mekong từ ngày 15/3/2016 đến ngày 10/4/2016. 2 sự cố này cho thấy rằng ĐCSTQ đã kiểm soát van nước của sông Mekong.

Vào ngày 11/4/2020, một nghiên cứu được công bố bởi Eyes on Earth Inc., một công ty nghiên cứu và tư vấn của Hoa Kỳ chuyên về tài nguyên nước, đã xác nhận thực tế.

Công ty đã thu thập dữ liệu vệ tinh do Máy chụp ảnh / Máy thu thanh vi sóng cảm biến đặc biệt (SSMIS) thu được để phát hiện lượng mưa ở thượng nguồn và lượng tuyết tan của lưu vực sông Mekong ở Trung Quốc từ năm 1992 đến cuối năm 2019. Dữ liệu sau đó được MRC so sánh với các kết quả đo mực nước sông tại Trạm Thủy văn Chiang Saen của Thái Lan, trạm gần Trung Quốc nhất, để tạo ra một mô hình dự báo về mức độ tự nhiên của con sông. Nghiên cứu chỉ tập trung vào các vùng nước chảy ra khỏi Trung Quốc và không nhìn xa hơn về phía hạ lưu. Trong những năm đầu của dữ liệu, từ năm 1992, mô hình dự báo và các phép đo mực nước sông phù hợp chặt chẽ với nhau. Nhưng bắt đầu từ năm 2012, khi các đập thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong của Trung Quốc bắt đầu hoạt động, mô hình và các chỉ số mực nước sông bắt đầu khác nhau, trùng với thời điểm các hồ chứa của các đập Trung Quốc tích nước trong mùa mưa và xả nước vào mùa khô. Sự khác biệt đặc biệt rõ rệt vào năm 2019. Mặc dù Trung Quốc bác bỏ các phát hiện này, cho rằng tỉnh Vân Nam đã chứng kiến ​​mức độ hạn hán nghiêm trọng vào năm 2019, nhưng dữ liệu vệ tinh lại cho biết điều ngược lại.

Một ngư dân kiểm tra lưới của mình dọc theo sông Mekong tại huyện Sangkhom, thuộc tỉnh Nong Khai, đông bắc Thái Lan, vào ngày 31/ 10/2019. (Ảnh: Lillian Suwanrumpha / AFP via Getty Images)
Một ngư dân kiểm tra lưới của mình dọc theo sông Mekong tại huyện Sangkhom, thuộc tỉnh Nong Khai, đông bắc Thái Lan, vào ngày 31/ 10/2019. (Ảnh: Lillian Suwanrumpha / AFP via Getty Images)

Sông Yarlung Zangbo

Sông Yarlung Zangbo bắt nguồn từ sông băng Chemayungdung ở chân phía bắc của dãy Himalaya. Dòng chính dài 1300 dặm, trong đó phần đi qua Tây Tạng dài 1270 dặm. Nó chảy từ Tây Tạng vào Ấn Độ, ở dây nó được gọi là Brahmaputra, con sông lớn thứ hai ở Ấn Độ tính theo chiều dài dòng chảy, và sau đó đổ vào Bangladesh với tên gọi Jamuna. Jamuna hợp lưu với sông Ganga ở Bangladesh và đổ ra vịnh Bengal, tạo thành đồng bằng sông lớn nhất thế giới.

Là dòng sông quan trọng nhất trên Trái đất, chảy ở độ cao trung bình là 13.000 feet, dòng sông Yarlung Zangbo tạo ra đoạn giảm độ cao hơn 6.560 feet trong khoảng cách đường thẳng dài 31 dặm tại đoạn hạ lưu sông của khu vực Khúc quanh Vĩ đại (Great Bend). Điều này mang lại tiềm năng thủy điện gần 70 triệu kilowatt, quy mô năng lượng lớn hơn gấp ba lần so với đập Tam Hiệp có công suất hàng trăm nghìn đến một triệu kilowatt. Hơn nữa, do nguồn nước dồi dào của sông Yarlung Zangbo, nên đã có tiếng nói trong nội bộ ĐCSTQ kêu gọi xây dựng các con đập để rút sông vào lưu vực sông Hoàng Hà. Nó sẽ đóng vai trò là một phần quan trọng của Dự án Chuyển nước từ Nam sang Bắc nhằm giảm bớt tình trạng thiếu nước ở khu vực phía tây bắc của Trung Quốc. Vào ngày 25/5/2009, dưới áp lực của quốc tế, Bộ trưởng Bộ Thủy Wang Shucheng phải tuyên bố rằng Bắc Kinh không có kế hoạch chuyển hướng sông Yarlung Zangbo sang sông Hoàng Hà.

ĐCSTQ từ lâu đã muốn phát triển thủy điện ở hạ lưu sông Yarlung Zangbo, khu vực trung lưu của sông thì đã được khai thác. Chỉ riêng phần hẻm núi Gacha, 5 con đập sẽ được xây dựng trên con sông dài hơn 23 dặm. Trong số đó, Trạm Thủy điện Zangmu bắt đầu hoạt động từ năm 2014. Đập trọng lực bê tông đầm lăn cao nhất thế giới, Trạm Thủy điện Dagu, dự kiến sẽ phát điện vào ngày 24/5 năm nay. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, con đập khổng lồ này đã gây ra sự biến động địa chất của khu vực, tác động xấu đến hệ sinh thái mong manh của khu vực này. Hậu quả khôn lường của dự án và việc Ấn Độ kiểm soát khu vực phía nam Tây Tạng, đan xen với tranh chấp lãnh thổ Trung-Ấn đang khiến thế giới không khỏi lo lắng.

Những ngụy biện của ĐCSTQ về việc né tránh các giải pháp pháp lý đối với nhưng tranh chấp nước quốc tế

2 ví dụ nói trên cho thấy ĐCSTQ đang chơi trò chính trị và vũ khí hóa nguồn nước. Một vài năm trước, Giáo sư Brahma Chellaney của Trung tâm New Delhi đã chỉ ra trong cuốn sách “Nước: Châu Á mới Battleground” rằng ĐCSTQ đã trở nên ngày càng quen với việc dùng hành động đơn phương về sử dụng tài nguyên nước và xây dựng đập. Bắc Kinh cố tình né tránh bất kỳ cam kết ràng buộc pháp lý nào về nguồn nước và từ chối giải quyết các mối quan ngại của các nước láng giềng.

ĐCSTQ có ngụy biện trong vấn đề này, khi khẳng định rằng Trung Quốc có quyền hợp pháp để phát triển thủy điện trên lãnh thổ Trung Quốc và phớt lờ các điều luật  giải quyết xung đột. Ngoài ra, nó có bảo lưu đối với các điều khoản trọng tài và giải quyết tư pháp trong hầu hết các điều ước quốc tế đã được ký kết, phê chuẩn hoặc tham gia.

Điều này thể hiện ở việc ĐCSTQ từ chối tham gia Công ước về Luật sử dụng các nguồn nước liên quốc gia cho các mục đích phi giao thông thủy. Công ước này do Ủy ban Luật quốc tế soạn thảo và được Đại hội đồng LHQ (UNGA hoặc GA) thông qua vào ngày 21/5/1997. Đây là công ước có ảnh hưởng nhất về việc sử dụng và bảo vệ nguồn nước quốc tế, nhưng ĐCSTQ đã biện dẫn những lý do vô lý để tránh né.

Hơn nữa, ĐCSTQ đã không ký kết hoặc tham gia các hiệp ước đa phương hiện hành với các quốc gia khác, cũng như không thành lập hoặc tham gia các thể chế quản lý lưu vực sông đa phương tương ứng, cũng như không tham gia các hiệp ước, kế hoạch và thể chế phát triển toàn lưu vực sông. Điều này đã chứng minh một cách đầy đủ rằng ĐCSTQ đã không áp dụng các biện pháp hợp tác hoặc hợp pháp về các vấn đề tài nguyên nước quốc tế, và cũng tránh đưa ra bất kỳ cam kết thực chất nào.

Chống lại việc vũ khí hóa nước của ĐCSTQ là một vấn đề cấp bách

Hình thức vũ khí hóa tài nguyên nước không chỉ bao gồm phát triển thủy điện và kiểm soát khối lượng nước, mà còn bao gồm ngăn ngừa ô nhiễm nước xuyên quốc gia, bảo vệ đa dạng sinh học, ứng phó khẩn cấp và duy trì an toàn sinh thái của lưu vực sông. Đặc biệt, hậu quả có thể tàn khốc nếu ĐCSTQ vũ khí hóa nguồn nước từ góc độ chính trị hoặc thậm chí quân sự.

Vào ngày 11/9/2020, Hoa Kỳ đã khởi động quan hệ Đối tác Mekong-Hoa Kỳ với Myanmar, Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam. Sau đó, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo gọi mối quan hệ đối tác này là “một phần không thể thiếu trong tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và quan hệ đối tác chiến lược của chúng tôi với ASEAN”. (Ảnh: USembassy.gov)

Do đó, chống lại việc vũ khí hóa nước của ĐCSTQ đã trở thành ưu tiên hàng đầu. Vào ngày 11/9/2020, Hoa Kỳ đã khởi động quan hệ Đối tác Mekong-Hoa Kỳ với Myanmar, Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam. Sau đó, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo gọi mối quan hệ đối tác này là “một phần không thể thiếu trong tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và quan hệ đối tác chiến lược của chúng tôi với ASEAN”. Để hỗ trợ chương trình hợp tác này, Mỹ đã quyết định đầu tư hơn 150 triệu USD cho các quốc gia ở lưu vực sông Mekong nhằm khắc phục thiệt hại do đại dịch COVID-19, chống tội phạm xuyên quốc gia, phát triển thị trường năng lượng và điện. Hỗ trợ này được xây dựng trên cơ sở viện trợ tài chính 3.5 tỷ USD thông qua Sáng kiến ​​Hạ nguồn sông Mekong và các dự án khác mà Mỹ đã cung cấp cho khu vực kể từ năm 2009.

Vào ngày 12/1 năm nay, Hoa Kỳ và Việt Nam đã đồng đăng cai tổ chức Đối thoại Chính sách Mekong Những người bạn đầu tiên trong khuôn khổ Quan hệ Đối tác Mekong-Hoa Kỳ mới. Các quốc gia và tổ chức tham gia, bao gồm Úc, Liên minh Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zealand, Ngân hàng Phát triển Châu Á, Ngân hàng Thế giới, Brunei, Ban Thư ký ASEAN và Ủy hội Sông Mekong, đã ủng hộ một nền kinh tế an toàn, thịnh vượng và mở vùng Mekong. Ngoài ra, Ấn Độ, Nhật Bản, Úc và các quốc gia khác cũng đã tăng cường đầu tư vào khu vực sông Mekong để chống lại việc vũ khí hóa nguồn nước của ĐCSTQ.

ĐCSTQ ít nhiều trừng phạt hầu hết các quốc gia chia sẻ tài nguyên nước với Trung Quốc. Chống lại ĐCSTQ là một thách thức quan trọng đối với mọi quốc gia và cộng đồng quốc tế.

Wang He có bằng thạc sĩ luật và lịch sử, đồng thời đã nghiên cứu về phong trào cộng sản quốc tế. Anh từng là giảng viên đại học và là giám đốc điều hành của một công ty tư nhân lớn ở Trung Quốc. Wang hiện sống ở Bắc Mỹ và đã xuất bản các bài bình luận về các vấn đề thời sự và chính trị của Trung Quốc kể từ năm 2017.

Quan điểm được trình bày trong bài viết này là ý kiến ​​của tác giả và không nhất thiết phản ánh quan điểm của NTDVN.

Lê Minh

Theo The Epoch Times



BÀI CHỌN LỌC

Con bài chính trị để ĐCSTQ kiểm soát Đông Nam Á