Cách tiếp cận của chính quyền Biden đối với Biển Đông và Việt Nam

Giúp NTDVN sửa lỗi

Một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất đối với chính quyền Biden là giải quyết vấn đề Biển Đông (SCS) - nơi chính quyền Trung Quốc là “nguồn cơn” của các căng thẳng ngày càng gia tăng. Đáng chú ý, Việt Nam được cho là nằm trong chiến lược Biển Đông của chính quyền Biden.

SCS hiện là một trong những vấn đề phức tạp nhất trên thế giới - với các động thái quân sự mạo hiểm giữa Đài Loan và Trung Quốc; các tuyên bố bất hợp pháp về đường chín đoạn của Trung Quốc ở Biển Đông; các hoạt động xâm chiếm của Trung Quốc vào các đặc khu kinh tế của các nước láng giềng; việc Trung Quốc ép buộc và bắt nạt các bên tranh chấp trong khu vực; việc quân sự hóa các đảo nhân tạo và các động thái gây hấn của Trung Quốc nhằm phản đối nguyên tắc Tự do hàng hải (FONOP)... 

Ngoài ra, Cố vấn An ninh Quốc gia của chính quyền Biden Jake Sullivan tuyên bố rằng chính quyền Hoa Kỳ quan ngại về dữ liệu mà Trung Quốc cung cấp cho Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về nguồn gốc của virus Corona Vũ Hán. Đáng chú ý, chính quyền Biden cáo buộc Trung Quốc không chia sẻ tất cả dữ liệu. 

Trong thời kỳ đại dịch, Trung Quốc gia tăng các hoạt động gây hấn buộc các quốc gia láng giềng phải tiếp cận Liên Hợp Quốc (LHQ) với yêu cầu thực hiện Phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực (PCA). Tổng thống Biden trong cuộc điện đàm với ông Tập đã nhấn mạnh những lo ngại cơ bản của ông về các hoạt động kinh tế cưỡng bức và không công bằng của Bắc Kinh, vấn đề đàn áp tự do ở Hong Kong, vi phạm nhân quyền ở Tân Cương, và các hành động ngày càng hiếu chiến trong khu vực, bao gồm cả đối với Đài Loan.

‘Không có lòng tin’

Một số yếu tố cho thấy cách tiếp cận Trung Quốc của ông Biden nhìn chung sẽ tuân theo chính sách dưới thời Trump trong giai đoạn sau đối với Trung Quốc. Đầu tiên, Mỹ nhận thức được rằng Trung Quốc đang nỗ lực thiết lập quyền bá chủ của mình ở châu Á và sau đó sẽ thay thế Mỹ trong cấu trúc quốc tế. Trung Quốc đang tạo ra sức mạnh kinh tế và sau đó chuyển nó thành sự thống trị về chính trị.

Thứ hai, đây không phải là trường hợp của “sự tin tưởng bị phá vỡ” mà là việc “hoàn toàn không có lòng tin”. Chính quyền Mỹ bắt đầu FONOP sau khi chứng kiến ​​cách Trung Quốc tạo ra các đảo nhân tạo và quân sự hóa chúng, mặc dù ban đầu nước này liên tục phủ nhận việc đặt vũ khí ở các đảo này.

Một máy bay do thám P-3C Orion của Lực lượng Phòng thủ Hàng hải Nhật Bản bay qua các hòn đảo đang tranh chấp ở khu vực Biển Đông, vào ngày 13/10/2011 (Nguồn ảnh: Kyodo News / AP / The Epoch Times)

Thứ ba, Hoa Kỳ chú trọng đến luật pháp quốc tế. Tại hội nghị G7, chính quyền Biden đổ lỗi cho Trung Quốc vì đã không tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế, khuyến khích những người khác “đẩy lùi các hành vi lạm dụng và ép buộc kinh tế của chính phủ Trung Quốc - vốn làm suy yếu nền tảng của hệ thống kinh tế quốc tế”. 

Thứ tư, chính quyền Biden dường như có quan điểm không tốt về ông Tập. Vào ngày 7/2/2021, trong một cuộc phỏng vấn, ông Biden tuyên bố rằng “ông Tập không có một mẩu xương dân chủ nào trong cơ thể của mình”. Việc ông đàn áp những người dân tộc thiểu số trong nước Trung Quốc là một vấn đề quan trọng và chính quyền Biden đang giải quyết vấn đề này một cách mạnh mẽ hơn.

Biển Đông vẫn quan trọng đối với chính quyền hiện tại của Hoa Kỳ và có khả năng sẽ tiếp tục với FONOP. Chính những nỗ lực của Bắc Kinh nhằm hạn chế quyền tự do hàng hải ở Biển Đông, đặc biệt là đối với các tàu chiến của Mỹ, đã khiến Washington lo ngại nhất. 

Một ngày trước khi Tổng thống Biden có cuộc nói chuyện với ông Tập, vào ngày 9 tháng 2, hai nhóm tác chiến tàu sân bay của Mỹ đã tiến hành cuộc tập trận chung ở Biển Đông. Điều này diễn ra vài ngày sau khi Trung Quốc phản đối việc tàu khu trục USS John S McCain ra khơi gần quần đảo Hoàng Sa mà Trung Quốc chiếm đóng - như một phần của FONOP. 

Điều này nhằm gửi một thông điệp rõ ràng tới Trung Quốc rằng chính quyền Biden sẽ không mềm mỏng với Trung Quốc trong một số vấn đề bao gồm SCS, mặc dù họ sẵn sàng hợp tác với Trung Quốc về biến đổi khí hậu và một số vấn đề khác.

Tuy nhiên, phương pháp của Biden đối phó với Trung Quốc sẽ hơi khác so với người tiền nhiệm của ông. Nhà Trắng tuyên bố: “Tổng thống Biden cam kết theo đuổi các cam kết thiết thực, hướng tới kết quả khi nó thúc đẩy lợi ích của người dân Mỹ và của các đồng minh của chúng ta”. 

Việt Nam nằm trong chiến lược Biển Đông của chính quyền Biden?

Ông Biden cũng đã hỏi ý kiến ​​các đồng minh và đối tác của mình trước khi nói chuyện với ông Tập. Ông ấy dự định đưa các đồng minh và đối tác của mình đi cùng và đã nhấn mạnh đến chủ nghĩa đa phương. Một đội đặc nhiệm bao gồm 15 chuyên gia đã được thành lập để vạch ra các chi tiết của chính sách đối phó với Trung Quốc.

Một tàu đánh cá Việt Nam đi bên cạnh USS Blue Ridge hàng đầu của Hạm đội 7 của Hoa Kỳ vào cảng Tiên Sa vào ngày 23/4/2012 trong bối cảnh căng thẳng gia tăng ở Biển Đông giữa Việt Nam và Trung Quốc (Ảnh: HOANG DINH NAM / AFP qua Getty Images)
Một tàu đánh cá Việt Nam đi bên cạnh USS Blue Ridge hàng đầu của Hạm đội 7 của Hoa Kỳ vào cảng Tiên Sa vào ngày 23/4/2012 trong bối cảnh căng thẳng gia tăng ở Biển Đông giữa Việt Nam và Trung Quốc (Ảnh: HOANG DINH NAM / AFP qua Getty Images)

Ở Biển Đông, Washington sẽ tập trung vào việc hỗ trợ ASEAN đối phó với Trung Quốc. Trong số các nước ASEAN, Việt Nam có vị trí đặc biệt và do đó sẽ vẫn là một trong những trụ cột quan trọng trong chính sách của Hoa Kỳ vì bốn lý do: 

  • Thứ nhất, Việt Nam được xem là đối thủ mạnh nhất trước sự hung hăng của Trung Quốc ở Biển Đông; 
  • Thứ hai, Việt Nam là thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (UNSC); và sự phối hợp tốt hơn giữa Hoa Kỳ và Việt Nam sẽ giúp kiềm chế một Trung Quốc hung hãn; 
  • Thứ ba, Việt Nam với tư cách là chủ tịch ASEAN có thể đoàn kết các nước trong khối để đưa ra một tuyên bố chung, tuyên bố này đã không được ban hành từ năm 2012 vì chịu sức ép của Trung Quốc. Đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, sự hỗ trợ của ASEAN là rất quan trọng; 
  • Thứ tư, sự hỗ trợ của Hoa Kỳ đối với Việt Nam là rất quan trọng - để tăng cường thương mại và đảm bảo lợi ích của Việt Nam ở Biển Đông. 

Trong thập kỷ qua, Việt Nam đã nổi lên như một trung tâm sản xuất lớn của châu Á, vươn lên là một trong 10 đối tác thương mại hàng đầu của Hoa Kỳ. Điều này là do sự thay đổi nhỏ trong chuỗi cung ứng khu vực và cũng do chi phí sản xuất ở Trung Quốc tăng cao. 

Với sự gia tăng của cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, một số công ty sản xuất từ ​​Trung Quốc đã chuyển ra ngoài hoặc đang dự tính chuyển chủ yếu sang Việt Nam. Kim ngạch thương mại hàng hóa song phương Việt - Mỹ đạt gần 90 tỷ USD vào năm 2020, tăng 17% so với năm trước đó, mặc dù có một số khác biệt về quy định thương mại. 

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 13 của chính quyền Việt Nam đã quyết định rằng trong giai đoạn 2021-2025, Việt Nam sẽ phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hàng năm từ 6,5% đến 7%. Do đó, việc tăng cường khả năng tiếp cận thị trường Hoa Kỳ là cấp thiết.

Hà Nội đảm bảo tính liên tục trong chính sách đối ngoại. Cho đến nay, Việt Nam vẫn khéo léo duy trì quan hệ với Nga và Trung Quốc, đồng thời phát triển quan hệ chiến lược với Mỹ. Một sự cân bằng tốt vẫn sẽ được duy trì trong thời gian tới. 

Cả Washington và Hà Nội đều có lợi ích chung trong việc duy trì tự do hàng hải và thương mại - phù hợp với luật pháp và chuẩn mực quốc tế, ngăn chặn việc sử dụng vũ lực trong các tranh chấp lãnh thổ và đảm bảo giải quyết hòa bình các xung đột trên biển ở Biển Đông. 

Tác giả: S D Pradhan từng là chủ tịch Ủy ban Tình báo chung của Ấn Độ. Ông cũng từng là phó cố vấn an ninh quốc gia của nước này. Ông từng là chủ tịch của Lực lượng Đặc nhiệm về Cơ chế Tình báo (2008-2010) và là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Illinois, Hoa Kỳ, trong khoa nghiên cứu kiểm soát vũ khí và giải trừ quân bị.

Đức Duy

Kinh tế Tin kinh tế


BÀI CHỌN LỌC

Cách tiếp cận của chính quyền Biden đối với Biển Đông và Việt Nam