Các quỹ phòng hộ đã tạo ra khủng hoảng tài chính như thế nào?

Bình luận Mộc Trà - Sinh Bách • 15:37, 09/06/21

Giúp NTDVN sửa lỗi

Quỹ phòng hộ rủi ro được sinh ra dưới danh nghĩa hạn chế rủi ro cho thị trường tài chính. Nhưng các quỹ phòng hộ lại chính là tội đồ tạo ra khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Hiện nay, tổng tài sản các quỹ phòng hộ toàn cầu lại đạt một kỷ lục mới, gấp rưỡi kỷ lục tạo ra khủng hoảng lần trước. Cách mà các quỹ phòng hộ tạo ra khủng hoảng có thể là câu trả lời cho câu hỏi: Cuộc khủng hoảng kế tiếp đang cận kề lớn đến mức nào!

Các quỹ phòng hộ, quỹ tự bảo hiểm rủi ro hay quỹ đối xung (hedge fund) là các quỹ đầu tư tư nhân được quản lý chủ động. Họ đầu tư vào một phạm vi đa dạng các thị trường, công cụ và chiến lược đầu tư và phụ thuộc vào các quy định hạn chế của nước sở tại nơi các quỹ hoạt động. Quỹ phòng hộ được kỳ vọng làm giảm rủi ro của thị trường và tìm kiếm lợi nhuận tốt hơn mức bình quân của thị trường, có thể tạo lợi nhuận và yên ổn trước bất cứ sóng gió, hay khủng hoảng nào. 

Quỹ phòng hộ tài chính bùng nổ vào thập kỷ 90, giá trị tài sản của các quỹ phòng hộ trên toàn cầu không ngừng tăng trưởng ổn định cho đến năm 2007, một năm trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Sau khủng hoảng, tổng tài sản của các quỹ phòng hộ giảm rõ rệt và không phục hồi cho tới năm 2013. Năm 2020, giá trị tổng tài sản của các quỹ này đạt kỷ lục mới, 3,8 nghìn tỷ USD, lớn hơn kỷ lục cũ năm 2007 là 67%, phần lớn nhất trong số tài sản này được quản lý bởi các quỹ phòng hộ của Mỹ. 

Tổng tài sản của các quỹ phòng hộ trên toàn cầu đang ở mức kỷ lục mọi thời đại, tăng 67% (tương ứng 1.531 nghìn tỷ USD) so với kỷ lục đạt được trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 (Nguồn Statistic)

Các quỹ phòng hộ đã gây ra cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 bằng cách tạo ra quá nhiều rủi ro cho hệ thống ngân hàng. Điều đó thật mỉa mai vì các nhà đầu tư sử dụng các quỹ phòng hộ rủi ro để giảm rủi ro cho các khoản đầu tư tài chính liều mạng bằng đòn bẩy của họ. 

Về lý thuyết, các quỹ phòng hộ sử dụng các chiến lược đầu tư dựa trên các dữ liệu phức tạp, cho phép các nhà phân tích của họ tìm hiểu được nhiều thông tin về các công ty riêng lẻ hơn so các nhà đầu tư cá nhân. Họ khai thác và tận dụng bất kỳ cổ phiếu nào được định giá không đúng với giá trị. Điều đó làm cho giá cổ phiếu được định giá công bằng hơn. Bằng cách giảm thiểu rủi ro, các quỹ đầu cơ giảm bớt sự biến động của thị trường chứng khoán.

Nhiều quỹ phòng hộ là những nhà đầu tư rất tích cực. Họ mua đủ cổ phần để có được một phiếu bầu trong hội đồng quản trị của công ty. Họ có ảnh hưởng đến cổ phiếu của công ty đó đến mức có thể buộc công ty mua lại cổ phiếu và cải thiện giá cổ phiếu. Họ cũng có thể ép các công ty bán bớt các tài sản hoặc loại bỏ các hoạt động kinh doanh kém hiệu quả, hoặc khiến cho hoạt động kinh doanh đó trở nên hiệu quả và có lãi hơn.

Nhưng trong thực tế, các quỹ phòng hộ trở thành một thực thể kích thích đầu cơ rủi ro và khuếch tán rủi ro trong hệ thống tài chính. Dưới đây là cách mà các quỹ phòng hộ tạo rủi ro. 

5 yếu tố khiến quỹ phòng hộ trở nên rủi ro

Thứ nhất, đòn bẩy nợ và bán khống. Việc sử dụng đòn bẩy cho phép các quỹ phòng các quỹ phòng hộ sở hữu, kiểm soát nhiều chứng khoán hơn, rủi ro cũng cao hơn. Họ đã sử dụng các công cụ phái sinh tinh vi để vay tiền đầu tư và chơi canh bạc bán khống đầy rủi ro. Điều đó tạo ra lợi nhuận cao hơn khi thị trường tốt nhưng thiệt hại cũng lớn hơn khi thị trường xấu đi. Kết quả là, các quỹ phòng hộ khiến rủi ro của hệ thống tài chính bị phóng đại, khuếch tán mạnh hơn khi nền kinh tế suy thoái. Những công cụ phái sinh của quỹ phòng hộ bao gồm các hợp đồng quyền chọn cho phép họ đặt một khoản phí nhỏ để mua hoặc bán cổ phiếu với mức giá đã thỏa thuận vào hoặc trước một ngày cụ thể. Họ có thể bán khống cổ phiếu, nghĩa là họ mượn cổ phiếu từ người môi giới để bán và hứa sẽ trả lại trong tương lai.

Thứ hai, bán khống lại thúc đẩy đầu cơ và thao túng giá trên thị trường. Tác động của các quỹ phòng hộ đối với thị trường chứng khoán đã tăng lên đáng kể trong thập kỷ qua do các quỹ này thúc đẩy dòng tiền đầu cơ đổ vào thị trường. 

Theo một số ước tính, các quỹ phòng hộ kiểm soát 10% cổ phần trên các sàn giao dịch chứng khoán Hoa Kỳ, bao gồm Sở giao dịch chứng khoán New York, NASDAQ và BATS. Credit Suisse ước tính tác động của các quỹ phòng hộ tới sự tăng trưởng, thanh khoản và xu hướng của TTCK có thể còn cao hơn. Họ có thể kiểm soát một nửa Sở giao dịch chứng khoán New York và London vào năm 2007 (Nguồn: "Các cơ quan quản lý Hoa Kỳ tăng trưởng báo động về khách sạn của quỹ phòng hộ", International Herald Tribune, ngày 1 tháng 1 năm 2007.)

Vì họ giao dịch thường xuyên, họ chịu trách nhiệm về 1/3 tổng khối lượng giao dịch hàng ngày trên sàn NYSE. Ước tính có khoảng 8.000 quỹ đầu cơ đang hoạt động trên toàn cầu. Hầu hết là ở Hoa Kỳ. Có sự tập trung cao độ ở bang Connecticut.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng các quỹ đầu cơ đóng góp tích cực vào biến động và trạng thái của TTTCK. Nhưng khi nguồn vốn của họ cạn kiệt, chúng có thể gây ra tác động tiêu cực nghiêm trọng. (Nguồn: Charles Cao, Bing Liang, Andrew Lo, Lubomir Petrasek, "Hedge Fund Holdings and Stock Market Efficiency," Federal Reserve Board, May 2014).

Thứ ba, các quỹ dự phòng áp dụng cùng một chiến lược đầu cơ và bán khống giống nhau, rủi ro của hệ thống tăng theo cấp số nhân. Tất cả các quỹ dự phòng đều sử dụng các chiến lược định lượng rủi ro, lợi nhuận trong đầu tư tương tự nhau. Các chương trình máy tính của họ có thể đưa ra kết luận tương tự về các cơ hội đầu tư. Họ ảnh hưởng đến thị trường bằng cách mua cùng một sản phẩm và cùng một thời điểm, ví dụ như cùng mua chứng khoán có thế chấp. Khi giá tăng, các chương trình khác sẽ được kích hoạt và tạo ra các đơn đặt hàng mua cho cùng một sản phẩm.

Thứ tư, lấy vốn ngắn hạn để đầu tư dài hạn và đầu cơ bán khống. Các quỹ phòng hộ chủ yếu dựa vào nguồn vốn ngắn hạn thông qua các công cụ huy động vốn trên thị trường tiền tệ (tín phiếu, thương phiếu ngắn hạn phát hành bởi các định chế ...). Các quỹ đầu cơ mua và bán lại các gói công cụ này cho các nhà đầu tư để tạo ra đủ tiền mặt để duy trì hoạt động tài khoản ký quỹ của họ. Các công cụ tài chính này thường là các công cụ phái sinh, chẳng hạn như thương phiếu được hỗ trợ bằng tài sản.

Thông thường, hoạt động này vẫn rất hiệu quả. Nhưng khi khủng hoảng tài chính xảy ra, nhiều nhà đầu tư hoảng sợ đến mức bán cả những công cụ tài chính này để mua tài sản khác an toàn hơn, ví dụ như tín phiếu Kho bạc được đảm bảo 100% bởi chính phủ. Kết quả là, các quỹ đầu cơ không thể duy trì tài khoản ký quỹ khi cuộc gọi ký quỹ tìm đến. Họ buộc phải bán chứng khoán với mức giá thấp, do đó làm trầm trọng thêm sự sụp đổ của thị trường chứng khoán. Đây chính xác là những gì đã xảy ra vào với cơn hoảng loạn trên TTCK Mỹ năm 2008. 

Thứ năm, hoạt động của các quỹ phòng hộ lại không bị kiểm soát rủi ro bởi cơ quan chức năng. Hoạt động và tình trạng rủi ro của các quỹ phòng hộ phần lớn vẫn chưa được kiểm soát. Họ có thể đầu tư mà không cần sự giám sát của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch. Không giống như các quỹ tương hỗ, họ không phải báo cáo hàng quý về các khoản đang nắm giữ. Điều đó có nghĩa là không ai biết cụ thể họ đã đầu tư những gì.

Cách quỹ phòng hộ tạo bong bóng tài sản tài chính

Chủ sở hữu quỹ đầu phòng hộ giàu nhất thế giới, George Soros, nói rằng các quỹ phòng hộ ảnh hưởng đến thị trường theo hiệu ứng phản hồi. Nếu một số khoản đầu tư của quỹ phòng hộ được đánh giá là thành công, có cơ hội, thì điều đó sẽ khuyến khích các chương trình đầu tư của các quỹ khác, các nhà đầu tư cá nhân khác ra quyết định đầu tư tương tự. 

Ví dụ: giả sử các quỹ  phòng hộ bắt đầu mua USD trên thị trường ngoại hối, khiến giá trị của đồng USD tăng 1% hoặc 2%. Các chương trình khác bắt kịp xu hướng và cảnh báo các nhà phân tích của họ để mua. Xu hướng này có thể được đẩy nhanh nếu mô hình máy tính cũng bắt đầu hỗ trợ các xu hướng kinh tế vĩ mô, chẳng hạn như chiến tranh ở Ukraine, một cuộc bầu cử ở Hy Lạp và các lệnh trừng phạt đối với các nhà tài phiệt Nga. Mô hình tính đến tất cả những điều này, sau đó cảnh báo các nhà phân tích bán EUR và mua USD. Mặc dù không ai biết chắc chắn hiệu quả của mô hình máy tính, nhưng chính hành vi của các quỹ phòng hộ, các thông số của máy tính đã thúc đẩy quyết định đầu tư khiến chỉ số USD đã tăng 15% trong năm 2014, trong khi đồng EUR giảm xuống mức thấp nhất trong 12 năm. 

Các bong bóng tài sản khác gần đây cũng đột ngột và dữ dội như vậy. Đồng đô la Mỹ đã tăng 25% trong năm 2014 và 2015. Thị trường chứng khoán tăng gần 30% trong năm 2013, lợi suất trái phiếu kho bạc giảm xuống mức thấp nhất trong 200 năm vào năm 2012, và vàng tăng lên gần 1.900 USD / ounce vào năm 2011. Giá dầu tăng đến mức thấp nhất. - mức cao nhất thời điểm là 145 USD / thùng vào năm 2008, mặc dù nhu cầu đã giảm do suy thoái kinh tế. Bong bóng tài sản gây thiệt hại lớn nhất là các quỹ phòng hộ giao dịch chứng khoán có thế chấp vào năm 2005.

Tội đồ của khủng hoảng tài chính 2008-2009

Năm 2001, Cục Dự trữ Liên bang đã hạ lãi suất cơ bản của Fed xuống 1,5% để chống lại suy thoái kinh tế. Khi thị trường chứng khoán suy thoái, các nhà đầu tư đã tìm đến các quỹ phòng hộ với hy vọng thu được lợi nhuận cao hơn. Lãi suất thấp có nghĩa là trái phiếu mang lại kết quả thấp hơn cho các nhà quản lý quỹ hưu trí, khiến họ không thể kiếm đủ tiền để trang trải các khoản thanh toán dự kiến ​​trong tương lai. Kết quả là, một lượng lớn tiền (từ cá nhân, quỹ hưu trí...) đã đổ vào các quỹ phòng hộ. 

Khi nền kinh tế được cải thiện trong năm 2003 và 2004, có nhiều tiền hơn nữa chảy vào các quỹ này. Các nhà quản lý đã tạo ra các khoản đầu tư rủi ro hơn để đạt được lợi thế trong một thị trường cạnh tranh. Họ tăng cường sử dụng các công cụ phái sinh ngoại lai, chẳng hạn như chứng khoán có thế chấp. Những thứ này dựa trên các gói thế chấp và có tỷ lệ sinh lời rất lớn.

Lãi suất thấp cũng khiến các khoản vay mua nhà nhiều hơn, nhiều người muốn sở hữu nhà để cho thuê hoặc đầu cơ chờ tăng giá. Quỹ phòng hộ đã thúc đẩy bong bóng chứng khoán nợ dưới chuẩn có thế chấp này tại các NHTM ở Mỹ. Nhiều NHTM thành lập quỹ phòng hộ riêng của họ hoặc trở thành nhà đầu tư lớn vào các quỹ phòng hộ này bằng tiền gửi của người dân. Bằng cách này, các NHTM lớn của Phố Wall có thể đẩy các tài sản xấu ra khỏi bảng cân đối kế toán của họ. Các quỹ phòng hộ thúc đẩy các định chế và nhà đầu cơ sao chép các chiến lược đầu tư vào chứng khoán nợ có thế chấp. Vì các NHTM và quỹ phòng hộ không sợ rủi ro khi họ đã bán các khoản nợ có thế chấp này cho Fannie Mae và Freddie Mac nên các ngân hàng gây áp lực lên các bộ phận thế chấp của họ để cho bất kỳ ai có thể vay bất chấp khoản vay đó bị đánh giá rủi ro đến cỡ nào. 

Fannie Mae và Freddie Mac là các “nickname” của “Federal National Mortgage Association” (Hiệp hội vay thế chấp quốc gia – FNMA) và “Federal Home Loan Mortgage Corporation” (Tập đoàn vay mua nhà trả góp liên bang – FHLMC).

Fannie Mae thành lập từ năm 1938, lúc đó nhằm hỗ trợ hàng triệu gia đình không đủ khả năng mua nhà hoặc có nguy cơ mất nhà do thiếu nguồn tài trợ vay vốn. Freddie Mac được thành lập năm 1970, nhằm tạo thế cạnh tranh với Fannie Mae.

Thực chất, Fannie Mae và Freddie Mac không phải là các ngân hàng mà là các định chế tài chính được chính phủ bảo trợ, với nguồn vốn từ các thị trường tài chính quốc tế, chuyên mua các khoản vay mua nhà trả góp từ các ngân hàng và các hãng cho vay khác rồi bán lại cho các nhà đầu tư.

Fannie Mae và Freddie Mac cũng bán bảo hiểm cho các ngân hàng và các hãng cho vay để đề phòng nguy cơ bên vay bị mất khả năng trả nợ. Fannie Mae và Freddie Mac, với hơn 10.000 nhân viên, là trụ cột của toàn bộ hệ thống cho vay mua nhà trả góp ở Mỹ.

Năm 2008, Fannie Mae và Freddie Mac sở hữu hoặc bảo lãnh gần phân nửa toàn bộ khoản cho vay mua nhà trả góp tại Mỹ, tức 2 công ty này chịu trách nhiệm cho các khoản nợ trị giá khoảng 5.300 tỷ USD trong tổng số 12.000 tỷ USD của thị trường vay nợ mua nhà tại Mỹ.

Các hoạt động chính của Freddie Mac và Fannie Mae gồm: mua các khoản vay mua nhà từ các hãng cho vay rồi bán lại cho các nhà đầu tư thay vì cho vay trực tiếp; Bảo lãnh hoặc sở hữu các khoản nợ của thị trường vay nợ mua nhà của Mỹ; làm chỗ dựa cho phần lớn hãng cho vay mua nhà của Mỹ; tìm kiếm nguồn vốn đáp ứng nhu cầu vay nợ của người tiêu dùng; làm đầu mối kết nối các hãng cho vay với giới đầu tư, qua đó cung ứng nguồn tiền với mức phí thấp.

Vì có đằng sau là chính phủ Mỹ nên hai định chế này đã bất chấp rủi ro trong xếp hạng khoản vay, mua lại hầu hết các khoản tín dụng thế chấp mua nhà dưới chuẩn. Các NHTM không cần phải băn khoăn về rủi ro khi cho vay vì sẽ bán lại được cho hai định chế này. Ngoài ra, các NHTM còn tạo ra các quỹ phòng hộ để đảm bảo cả thị trường sẽ đầu cơ vào chứng khoán hóa khoản vay mua nhà dưới chuẩn khi các quỹ này thực hiện đầu cơ bằng đòn bẩy tài chính. 

Hiển nhiên, các quỹ phòng hộ đã giúp thổi bong bóng cho TTTC bằng đòn bẩy, khả năng định hướng thị trường, tạo thanh khoản giả tạo, tạo lợi nhuận kỳ vọng giả... 

Đầu tư rủi ro

Khi số lượng các lựa chọn đầu tư an toàn ngày một ít đi, các nhà quản lý quỹ bắt đầu dồn tiền vào các loại hình đầu tư rủi ro để tìm kiếm lợi nhuận. Điều đó có nghĩa là họ có nhiều khả năng cùng thất bại. Các nhà đầu tư lo lắng có nhiều khả năng rút tiền nhanh chóng khi có dấu hiệu rắc rối đầu tiên. Kết quả là, nhiều quỹ đầu cơ được thành lập, và cũng có nhiều quỹ thất bại.

Cũng trong năm 2004, Cục Dự trữ Liên bang đã tăng lãi suất để chống lạm phát. Trong năm 2005, lãi suất đã tăng lên 4,25% và lên 5,25% vào tháng 6 năm 2006. Khi lãi suất tăng, nhu cầu về nhà ở chậm lại. Đến năm 2006, giá bắt đầu giảm. Điều đó ảnh hưởng nhiều nhất đến các chủ nhà có khoản vay mua nhà (có thế chấp) dưới chuẩn. Họ sớm nhận ra rằng ngôi nhà của họ có giá trị thấp hơn khoản chi phí tài chính mà họ phải trả hàng tháng cho các NHTM.

Các chủ nhà không thể trả tiền thế chấp, cũng như không thể bán nhà để kiếm lời, và vì vậy họ đã vỡ nợ. Không ai thực sự biết điều đó sẽ ảnh hưởng như thế nào đến giá trị của các công cụ phái sinh dựa chứng khoán hóa khoản vay mua nhà dưới chuẩn này. Do đó, các ngân hàng nắm giữ các công cụ phái sinh này không biết liệu họ đang nắm giữ các khoản đầu tư tốt hay xấu. Họ đã cố gắng bán chúng như những thứ tốt, nhưng các ngân hàng khác không muốn chúng. Họ cũng đã thử sử dụng chúng làm tài sản thế chấp cho các khoản vay. Kết quả là, các ngân hàng miễn cưỡng mua bán CDO để tạo thanh khoản giả trên thị trường. 

Ngân hàng và Phá sản

Trong nửa đầu năm 2007, một số quỹ phòng hộ trị giá hàng tỷ USD bắt đầu kho khăn. Các quỹ này đã đầu tư vào chứng khoán có thế chấp (CDO). Các quỹ này phải cố gắng giảm thiểu rủi ro bằng cách bán tháo tài sản và huy động tiền mặt để đáp ứng các cuộc gọi ký quỹ.

Bear Stearns là một ngân hàng bị phá sản bởi hai quỹ phòng hộ do họ thành lập. Năm 2007, Bear Stearns được yêu cầu ghi giảm giá trị 20 tỷ USD với các tài sản CDO mà họ đang nắm giữ. Nhưng bản thân CDO lại dựa trên chứng khoán có thế chấp. CDO bắt đầu mất giá vào tháng 9 năm 2006 khi giá nhà đất giảm. Đến cuối năm 2007, tổng tài sản của Bear đã mất 1,9 tỷ USD. Đến tháng 3 năm 2008, ngân hàng này không thể huy động đủ vốn để tồn tại. Cục Dự trữ Liên bang đã cho JP Morgan Chase vay tiền để mua Bear và cứu nó khỏi phá sản. Nhưng điều đó báo hiệu rằng rủi ro quỹ phòng hộ có thể phá hủy các ngân hàng danh tiếng.

Vào tháng 9 năm 2008, Lehman Brothers phá sản vì lý do tương tự. Các khoản đầu tư của họ vào các công cụ phái sinh đã khiến ông lớn này phá sản. 

Sự thất bại của các ngân hàng này khiến chỉ số trung bình công nghiệp Dow Jones giảm mạnh. Chỉ riêng sự suy giảm thị trường cũng đủ gây ra suy thoái kinh tế. Tệ hơn nữa, nỗi lo vỡ nợ tiếp tục khiến các ngân hàng không cho vay lẫn nhau, gây ra khủng hoảng thanh khoản. Việc này khiến doanh nghiệp không thể vay vốn tài trợ cho các hoạt động kinh doanh. Tiếp theo đó là hơn một thập kỷ mất mát tăng trưởng trên toàn cầu. 

Nhưng cho tới nay, các lỗ hổng rủi ro của quỹ phòng hộ với các thị trường đầu cơ, với bong bóng tài sản tài chính vẫn còn nguyên. Các quỹ phòng hộ ngày nay đã lớn gần gấp đôi năm 2008, đã thổi phồng bong bóng nợ, bong bóng giá TTCK và các tài sản tài chính phái sinh khác trong hệ thống ngân hàng. Chắc chắn một cuộc khủng hoảng tài chính lớn hơn 2008 đang cận kề cuộc sống của chúng ta. 

Mộc Trà - Sinh Bách



BÀI CHỌN LỌC

Các quỹ phòng hộ đã tạo ra khủng hoảng tài chính như thế nào?