Trẻ em có thực sự lây lan Covid-19 ít hơn người lớn không?

Giúp NTDVN sửa lỗi

Một số trẻ em đã phải nhập viện và một số đã tử vong, nhưng với tỷ lệ rất nhỏ so với tỷ lệ của người lớn. Các nhà khoa học đang cố gắng tìm hiểu lý do tại sao.

Khi các trường hợp mắc bệnh Covid-19 gia tăng trên khắp thế giới, rất nhiều phụ huynh cảm thấy lo lắng khi những đứa trẻ phải quay trở lại trường học. Một số chuyên gia y tế công cộng đang chuẩn bị đối phó với sự bùng phát nhiều hơn của biến thể delta rất dễ lây lan, ngay cả khi một số bang của Hoa Kỳ đã yêu cầu các trường học phải đeo khẩu trang. Tuy nhiên thực tế là trẻ em có nguy cơ thấp bị nhiễm virus.

Các nhà khoa học cũng đang tự hỏi ý nghĩa của việc trẻ em có khả năng ít bị mắc covid hơn so với người lớn. Và họ cũng đang tự hỏi, những đứa trẻ đó có thể dạy họ điều gì. Tại sao người lớn lại dễ bị Covid-19 hơn trẻ em? Đặc điểm sinh học của trẻ em có thể nắm giữ manh mối để đánh bại virus không? Các câu hỏi này rất khó nghiên cứu và bằng chứng bị xáo trộn bởi sự xuất hiện của các biến thể mới. Nhưng các nhà nghiên cứu đang bắt đầu tập hợp các mảnh dữ liệu sinh học và các mô hình xã hội có thể giải thích tại sao phần lớn trẻ em không bị mắc covid 19.

Covid có phải là một vấn đề đối với trẻ em?

Nhìn chung, trẻ em đã may mắn hơn người lớn rất nhiều trong đại dịch: Mặc dù vẫn chưa rõ liệu chúng có ít khả năng mắc hoặc truyền Covid-19 hơn người lớn hay không, nhưng trên thực tế thì trẻ em ít có ca nhiễm covid hơn người lớn nhiều. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh, tính đến ngày 25/8, chỉ có khoảng 400 trẻ em dưới 18 tuổi tử vong vì căn bệnh này ở Mỹ. Trong số hai chục tiểu bang báo cáo ngoài Thành phố New York, chỉ 0,1% đến 1,9% trẻ em có kết quả xét nghiệm dương tính với virus đã phải nhập viện. Một nghiên cứu gần đây của Vương quốc Anh thu thập thông tin sức khỏe cộng đồng thông qua một ứng dụng cho thấy chỉ 1,8% trẻ em bị nhiễm Covid-19 vẫn còn các triệu chứng sau 8 tuần kể từ khi nhiễm bệnh.

Tuy nhiên, trẻ em vẫn chiếm gần 15% tổng số trường hợp ở Hoa Kỳ kể từ khi bắt đầu đại dịch: khoảng 22,4% các trường hợp trong tuần kết thúc vào ngày 26 tháng 8. Không có bằng chứng nào cho thấy biến thể delta nguy hiểm hơn đối với trẻ em so với các phiên bản trước của virus, nhưng vaccine cho trẻ em dưới 12 tuổi vẫn chưa có sẵn. Nhiều nơi đã nới lỏng các biện pháp phòng chống về sức khỏe cộng đồng, và delta rất dễ lây lan nên nó đang lây lan nhanh chóng. Trung bình có khoảng 350 trẻ em dưới 18 tuổi nhập viện mỗi ngày trong tuần từ ngày 24 tháng 8 đến ngày 30 tháng 8 và các bệnh viện dành cho trẻ em ở một số bang đã hết giường.

Tại sao trẻ em không bị bệnh như người lớn?

Một phần lý giải cho khả năng phục hồi của trẻ em có thể nằm ở sức khỏe tổng thể của chúng. Trẻ em ít có nguy cơ mắc các bệnh như béo phì và tiểu đường, những căn bệnh này làm tăng khả năng mắc bệnh Covid-19 nghiêm trọng.

Đường mũi của trẻ em dường như chứa ít thụ thể ACE2 mà coronavirus sử dụng để xâm nhập vào các tế bào và các tế bào đường thở cho thấy sự khác biệt có thể khiến chúng phát hiện ra virus sớm. Và hệ thống miễn dịch của trẻ em kém phát triển hơn, điều này thực sự có thể mang lại lợi thế. 

 Hệ thống miễn dịch của trẻ em về cơ bản không giống như hệ thống miễn dịch của người lớn. (
Hệ thống miễn dịch của trẻ em về cơ bản không giống như hệ thống miễn dịch của người lớn. (Ảnh minh hoạ: Pixabay)

Các trường hợp và tử vong do Covid-19 nghiêm trọng thường được cho là không phải do chính virus coronavirus mà là do phản ứng quá mức do viêm trong đó hệ thống miễn dịch tấn công phổi. “Cơn bão cytokine (hiện tượng tăng đột ngột không kiểm soát một lượng lớn các cytokines được tiết ra từ các tế bào thuộc hệ  miễn dịch) này ít phổ biến ở trẻ em hơn ở người lớn.

Tuy nhiên, câu chuyện có thể phức tạp hơn vì hệ thống miễn dịch của trẻ em về cơ bản không giống như hệ thống miễn dịch của người lớn. Ví dụ, các nhà khoa học biết rằng coronavirus mới không phải là tác nhân gây bệnh duy nhất ít gây hại cho trẻ em. Người lớn có xu hướng bị virus xâm nhập nhiều hơn do các bệnh như viêm gan và quai bị còn trẻ em bị viêm gan thường không có triệu chứng gì.

Tuy nhiên, đối với một số loại virus khác thì ngược lại. Bệnh cúm nguy hiểm hơn đối với trẻ nhỏ so với người lớn khỏe mạnh dưới 65 tuổi, cũng như virus hợp bào hô hấp (RSV). Trong những trường hợp đó, ai đó càng tiếp xúc nhiều với virus trong suốt cuộc đời của họ, thì phản ứng miễn dịch của họ càng trở nên mạnh mẽ hơn. Điều đó giúp người đó có thể dễ dàng chống lại nhiễm trùng trong tương lai.

Sự khác biệt về hệ miễn dịch của trẻ em và người lớn cũng có thể giúp giải thích điều này.

So với người lớn, trẻ em có nhiều phiên bản "ngây thơ" hơn của tế bào T, được điều chỉnh để nhận biết các tác nhân gây bệnh cụ thể. Khi một người đến tuổi 30, nhiều tế bào “ngây thơ” này sẽ gặp phải mầm bệnh và biến thành tế bào T “bộ nhớ” có thể phản ứng nhanh hơn nhiều nếu họ gặp lại mầm bệnh tương tự hoặc tương tự.

Đồng thời, quá trình sản xuất tế bào T “ngây thơ” của cơ thể bị chậm lại. Vì vậy, khi một mầm bệnh hoàn toàn mới như SARS-CoV-2 - nguyên nhân của Covid-19 - xuất hiện, người lớn không có nhiều tế bào ngây thơ để nhận biết và phản ứng với mối đe dọa mới. Nhà miễn dịch học Donna Farber của Đại học Columbia cho biết: “Đối với trẻ em, đó là tất cả những gì chúng có. Theo một số cách, chúng thích nghi hơn rất nhiều để phát hiện thấy mầm bệnh mới".

Tuy nhiên, Farber cho rằng có một lý do quan trọng hơn khiến trẻ em tương đối đề kháng với SARS-CoV-2. Cô cho rằng coronavirus phần lớn bị xóa sổ trước những tế bào T chuyên biệt có trong cơ thể. Việc quét sạch đó được thực hiện bởi một nhánh khác của hệ thống miễn dịch cũng khác nhau giữa người trẻ và người già: hệ thống miễn dịch bẩm sinh, bao gồm các tế bào như đại thực bào và bạch cầu trung tính có nhiệm vụ nhấn chìm những kẻ xâm lược và mảnh vỡ của virus. Hệ thống các tế bào phản ứng nhanh này có xu hướng trở nên kém hiệu quả hơn khi con người già đi.

Một nghiên cứu năm 2020 cung cấp hỗ trợ cho ý tưởng đó. Nghiên cứu quan sát một nhóm người lớn và trẻ em với Covid-19, họ phát hiện ra rằng máu của trẻ em và thanh niên dưới 24 tuổi chứa hàm lượng protein cytokine cao hơn được gọi là IL-17a và IFN-γ, chỉ thị cho hệ thống miễn dịch bẩm sinh tấn công. Nhóm này cũng phục hồi nhanh hơn nhiều so với những người trưởng thành.

Và một nghiên cứu năm 2021 từ phòng thí nghiệm của Farber đã phát hiện ra rằng trẻ em bị Covid-19 tạo ra ít loại kháng thể chống lại virus hơn và lượng kháng thể đó cũng nhỏ hơn so với người lớn. Đó có thể là bởi vì họ không cần phải làm vậy, cô ấy nói: “Hệ thống miễn dịch bẩm sinh đã xử lý nhiễm trùng”.

Trẻ em có thực sự lây lan Covid-19 ít hơn người lớn không?

Việc lây truyền qua trẻ em cực kỳ khó khăn để nghiên cứu, đặc biệt là vì nhiều trẻ em không có triệu chứng biểu hiện của virus. Theo lý thuyết, các cơ hoành nhỏ hơn, yếu hơn của trẻ em có nghĩa là chúng không đẩy virus ra xa khi thở hoặc nói chuyện, Danny Benjamin, nhà dịch tễ học tại Đại học Duke ở Durham, Bắc Carolina, cho biết. Nhưng đó không phải là cách những đứa trẻ cư xử trong cuộc sống thực. 

Ông nói: “Nếu bạn nhồi nhét 30 đứa trong số chúng vào một căn phòng nhỏ, kín và để chúng hét vào mặt nhau 8 tiếng một ngày - hay còn gọi là trường tiểu học - chúng hoàn toàn có khả năng truyền virus”.

So với người lớn, trẻ em có nhiều phiên bản "ngây thơ" hơn của tế bào T, được điều chỉnh để nhận biết các tác nhân gây bệnh cụ thể.
So với người lớn, trẻ em có nhiều phiên bản "ngây thơ" hơn của tế bào T, được điều chỉnh để nhận biết các tác nhân gây bệnh cụ thể.( Ảnh minh hoạ : Pixabay)

Tuy nhiên, nếu hệ thống miễn dịch của trẻ em chống lại sự lây nhiễm nhanh chóng, điều đó có nghĩa là chúng có ít virus lây lan hơn. Một nghiên cứu trên hơn 2.500 người ở Iceland, nơi chính phủ cố gắng theo dõi mọi trường hợp phơi nhiễm và lây nhiễm Covid-19, dường như đã giải quyết được điều này. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những người trên 16 tuổi có khả năng lây nhiễm cao hơn gần 60% so với trẻ em.

Và mặc dù trẻ em vẫn lây lan virus, nhưng rất khó để tìm ra chuỗi lây truyền trong trường học. Shamez Ladhani, chuyên gia tư vấn bệnh truyền nhiễm nhi khoa tại Bệnh viện St. George ở London, cho biết: “Đó là một câu hỏi thực sự khó. Thường khó phân biệt trường học là nguồn bùng phát dịch bệnh hay chỉ đơn giản là phản ánh tỷ lệ lây truyền trong cộng đồng rộng lớn hơn”.

Hơn nữa, Ladhani nói, bởi vì hầu hết mọi người đã bị cô lập trong 18 tháng qua. Đây một tình huống rất bất tiện, dữ liệu tồn tại cụ thể từ trường học không phản ánh vai trò của trẻ em và trường học trong một đại dịch nếu mọi người di chuyển nhiều hơn một cách tự do. Rốt cuộc, nhiều trường học vẫn có những yêu cầu về sự phân tâm và trẻ em có thể không tương tác với nhau nhiều như những nơi khác vì gia đình của chúng đang tránh tiếp xúc với xã hội.

Cho đến nay, nhiều nghiên cứu đã báo cáo rằng trường học không phải là nguồn lây truyền chính.

 Ví dụ: từ tháng 3 năm 2021 đến tháng 6 năm 2021, nhóm nghiên cứu của Benjamin đã theo dõi hơn 1 triệu học sinh tiểu học và nhân viên tại các trường học ở Bắc Carolina với các yêu cầu tuân thủ đeo khẩu trang y tế. Trong thời gian này, hơn 7.000 trẻ em và nhân viên với Covid-19 đã đến trường trong khi lây nhiễm và tiếp xúc với hơn 40.000 người, do đó, những người này phải cách ly. Tuy nhiên, khi các nhà nghiên cứu tiến hành kiểm tra và truy tìm liên lạc, họ chỉ tìm thấy 363 trường hợp lây truyền Covid-19 tại các trường học trong giai đoạn này. Benjamin kết luận, nếu các yêu cầu về đeo khẩu trang được thực thi, trường học là một trong những nơi công cộng an toàn nhất.

Nhưng bức tranh có thể đang thay đổi với biến thể delta có khả năng truyền nhiễm cao, đạt mức trong các mẫu cao hơn 1.000 lần so với biến thể của dòng ban đầu, có thể là do sự sao chép nhanh hơn nhiều trong cơ thể. 

Catherine Bennett, nhà dịch tễ học tại Đại học Deakin ở Úc, cho biết: “Bất kể trẻ em có lợi thế ra sao thì giờ đây tỷ lệ lây nhiễm đang tăng vọt. Hơn nữa trong cộng đồng đang nới lỏng các quy định về đeo khẩu trang và cách ly xã hội. Mọi thứ đang thay đổi, và virus cũng đang thay đổi”.

Ví dụ, Úc đã cố gắng chống lại phần lớn các đợt bùng phát Covid-19 nghiêm trọng cho đến gần đây. Hiện nay, sự bùng phát của biến thể mới ở Brisbane và các khu vực khác của Queensland dường như được cho là nguyên nhân từ sự lây truyền của trường học, ví dụ như tại các cuộc họp thể thao, Bennett nói. Bà cho biết thêm, nếu delta tái tạo nhanh chóng trong cơ thể, nó có thể rút ngắn thời gian từ khi một người bị nhiễm bệnh đến khi nó bắt đầu lây lan, gây khó khăn cho việc kiểm dịch. “Vào thời điểm bạn phát hiện ra một vấn đề trong một trường học, nó đã ảnh hưởng đến các trường khác”.

Tại sao trẻ em dưới 12 tuổi vẫn chưa thể tiêm phòng?

Các cơ quan quản lý như Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ thường thận trọng hơn khi phê duyệt các phương pháp điều trị cho trẻ em. Việc cân nhắc đạo đức và hậu cần khó khăn hơn khi làm việc với trẻ em. Hơn nữa, trẻ em không chỉ là những người trưởng thành nhỏ:đặc điểm sinh học, hormone và não khác nhau. 

Gan của trẻ em có thể không chuyển hóa thuốc theo cách mà gan của người lớn làm và các phương pháp điều trị an toàn cho người lớn có thể có những tác dụng phụ nguy hiểm ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Sự khác biệt được đánh dấu đối với hệ thống miễn dịch và, mở rộng, các nhà nghiên cứu mong đợi tác dụng của vaccine cũng có thể khác nhau, đặc biệt là hiệu lực của vaccine kéo dài trong bao lâu. Tuy nhiên, người ta thường kỳ vọng rằng chúng sẽ an toàn và hiệu quả ở trẻ em.

Một điều khó khăn nữa là, những kinh nghiệm từ các loại vaccine không giúp ích gì nhiều vì nhiều loại vaccine được tiêm đặc biệt cho trẻ sơ sinh chứ không phải ở tuổi trưởng thành, khiến việc so sánh trở nên khó khăn. Và trong trường hợp vaccine được tiêm cho tất cả các nhóm tuổi, chẳng hạn như vaccine cúm, người lớn đã có cơ hội đạt được phản ứng miễn dịch do đã tiếp xúc trước đó. Đó không phải là trường hợp của Covid-19.

Farber nói: “Có rất nhiều điều để tìm hiểu về cách trẻ em và người lớn phản ứng khác nhau. Đó là một thử nghiệm tự nhiên, với toàn bộ thế giới đều phản ứng với một mầm bệnh mới". Tuy nhiên, cô ấy nói rằng điều đáng mừng là trẻ em từ 12 đến 15 tuổi dường như có phản ứng miễn dịch với vaccine mRNA mạnh hơn so với người lớn.

Để thu thập thêm thông tin, FDA gần đây đã yêu cầu Pfizer và Moderna mở rộng số lượng trẻ em từ 5 đến 11 tuổi trong các thử nghiệm của họ để đảm bảo rằng họ sẽ phát hiện ra bất kỳ tác dụng phụ hiếm gặp nào. Cho đến nay, những người này dường như là rất ít ở những người từ 12 đến 18 tuổi - những người trẻ nhất hiện có thể nhận được vaccine ở Hoa Kỳ.

Các cơ quan quản lý đặc biệt lo ngại về bệnh viêm cơ tim, một tình trạng viêm tim có liên quan đến vaccine mRNA. Dữ liệu từ hơn 5 triệu người được tiêm chủng ở Israel cho thấy nguy cơ viêm cơ tim nhỏ là 148 trường hợp - trong số những nam thanh niên được tiêm vaccine Pfizer’s mRNA. Nguy cơ xuất hiện cao nhất ở lứa tuổi 16 đến 19. Đó là lý do phần lớn tại sao Vương quốc Anh vẫn chưa chấp thuận đầy đủ vaccine cho trẻ em dưới 16 tuổi, Ladhani nói. Ông cho biết thêm, đó là một điều khó khăn để nghiên cứu vì bệnh viêm cơ tim có thể không xuất hiện ngay lập tức hoặc có thể nhẹ đến mức không thể thông báo được.

Ngọc Mai

 

Khoa học Nhân thể


BÀI CHỌN LỌC

Trẻ em có thực sự lây lan Covid-19 ít hơn người lớn không?