Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo vượt quá tầm kiểm soát của con người

Bình luận Nguyễn Can • 09:03, 03/09/21

Giúp NTDVN sửa lỗi

Một số robot thông minh có thể tự thực hiện các nhiệm vụ phức tạp mà các lập trình viên không thể hiểu cách những cỗ máy này đã học được bằng cách nào. Quả thật đã có những sự việc mà trí tuệ của máy móc đã vượt xa trí tuệ nhân loại, chẳng hạn như câu chuyện phần mềm AlphaGo đánh bại huyền thoại cờ vây thế giới Lee Se-dol đến từ Hàn Quốc. 

Trong khi nhiều ý kiến cho rằng, AI đang giúp ích rất nhiều cho cuộc sống của loài người, thì chính giới khoa học lại bắt đầu lên tiếng cảnh báo về những mối đe dọa tiềm ẩn của trí tuệ nhân tạo.

Nếu AI trở nên vượt trội và "thống lĩnh" thế giới, loài người sẽ giống như đang lái xe lao xuống vực thẳm, và phải đối mặt với một tương lai bất ổn vì máy móc trở nên quá thông minh.

Nguy hiểm tiềm ẩn

Khái niệm trí tuệ nhân tạo (AI) được xem như một ngành của khoa học máy tính liên quan đến việc tự động hóa các hành vi thông minh. AI là một bộ phận của khoa học máy tính và do đó, phải được đặt trên những nguyên lý lý thuyết vững chắc, có khả năng ứng dụng được của lĩnh vực này.

Những nguyên lý này bao gồm: các cấu trúc dữ liệu dùng cho biểu diễn tri thức, các thuật toán cần thiết để áp dụng những tri thức đó, cùng các ngôn ngữ và kỹ thuật lập trình dùng cho việc cài đặt. Đây cũng là môn học, cung cấp các giải pháp cho các vấn đề của cuộc sống. Vì vậy, trí thông minh nhân tạo được ứng dụng nhiều trong mọi lĩnh vực như tin học, kinh tế, y học, kỹ thuật và quân sự, thậm chí cả trò chơi điện tử.

trí thông minh nhân tạo được ứng dụng nhiều trong mọi lĩnh vực như tin học, kinh tế, y học, kỹ thuật và quân sự, thậm chí cả trò chơi điện tử.
Trí tuệ nhân tạo được ứng dụng nhiều trong mọi lĩnh vực như tin học, kinh tế, y học, kỹ thuật và quân sự, thậm chí cả trò chơi điện tử. (Ảnh: Pixabay)

Thực tế, con người đã sống chung với AI từ lâu, thông qua những thành tựu trong lĩnh vực tin học, robot hay tự động hóa. Trong bối cảnh này, AI mới chỉ phát huy khả năng hẹp, chỉ có thể làm việc trong các nguyên tắc dựa trên phát minh của con người chứ không thể "suy nghĩ". Tuy nhiên, sự phát triển như vũ bão của trí tuệ nhân tạo đã tạo ra hàng loạt phản ứng trái chiều.

Tờ Daily Mail (Anh) đã từng nhận định, trí tuệ nhân tạo giống "con quỷ đang ngái ngủ", có thể là dấu chấm hết cho nhân loại nếu phát triển đến mức hoàn thiện nhất. Khi AI trở nên phổ biến và thay thế mọi hoạt động của con người trong xã hội, lượng thất nghiệp sẽ gia tăng, kéo theo sự lệ thuộc nghiêm trọng vào máy móc.

AI thông minh hơn, con người sẽ nghe theo những quyết định của máy móc, và dần dần không thể tự chủ bản thân. Ở vào bối cảnh xã hội và các vấn đề ngày càng phức tạp hơn, con người sẽ đánh mất khả năng tự giải quyết, và không còn phát triển được nữa.

Theo nghiên cứu gần đây được xuất bản bởi cổng thông tin Tạp chí Nghiên cứu Trí tuệ Nhân tạo, một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế đã cảnh báo về những nguy cơ tiềm ẩn của việc tạo ra phần mềm độc lập và quá mạnh. Sử dụng một loạt các tính toán lý thuyết, các nhà khoa học đã nghiên cứu phương pháp để có thể kiểm soát được trí thông minh nhân tạo. Nhưng kết luận của ông là không thể.

Manuel Cebrian, tới từ Viện Phát triển Con người Max Planck, đồng tác giả của nghiên cứu cho biết: “Một cỗ máy siêu thông minh điều khiển thế giới nghe giống như khoa học viễn tưởng. Nhưng đã có những cỗ máy thực hiện các nhiệm vụ quan trọng nhất định một cách độc lập mà các lập trình viên không hiểu đầy đủ về cách nó đã được huấn luyện như thế nào?. Một tình huống đến một lúc nào đó có thể trở nên không thể kiểm soát và nguy hiểm cho nhân loại”.

Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ siêu thông minh trong quân sự cũng gây nhiều tranh cãi. Cụ thể, AI có thể dễ dàng bị khai thác để tự động kiểm soát kho vũ khí quân sự. Những hệ thống không người lái có thể giúp các quốc gia tham chiến mà không tổn thất một binh sĩ nào, cộng thêm việc tính toán chính xác sẽ giúp tăng khả năng chiến thắng.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ, sự phát triển những loại hình trí tuệ nhân tạo kiểu này sẽ tạo ra một cuộc chạy đua vũ trang toàn cầu. Khi đó, nguy cơ hủy diệt hiện hữu rõ ràng, và nền kinh tế thế giới vốn đang khó khăn sẽ lại càng tồi tệ hơn.

Con người chấp nhận sử dụng AI trong quân sự, đồng nghĩa với việc tự mình tiến thêm một bước đến sự diệt vong. Không ai có thể nói trước các sự cố có thể xảy ra, và khi ấy những hệ thống AI quân sự có thể gây nhiều hậu quả khủng khiếp.

Điều đáng lo ngại nhất đối với trí tuệ nhân tạo chính là các giới hạn của chúng. AI kết hợp với công nghệ nano có thể là bước tiến đột phá của khoa học, nhưng cũng có thể là mối đe dọa lớn nhất đối với con người. Đây thực sự là "con dao hai lưỡi" vì các robot nano tự tạo ra năng lượng bằng cách ăn các chất hữu cơ từ cây cối và động vật, thậm chí là cả con người.

Nghe có vẻ giống trong các bộ phim viễn tưởng, nhưng đó là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Giới khoa học thiết kế những cỗ máy và lập trình AI để phục vụ con người. Tuy nhiên, việc lập trình các thiết bị AI để chúng không vượt qua các nguyên tắc mà con người nhận thức được, cũng như tránh khỏi những rắc rối hay rủi ro liên quan đến phần mềm, không phải là điều đơn giản.

Tìm cách kiểm soát

Nhìn chung, sự phát triển quá nhanh của trí tuệ nhân tạo thực sự làm dấy lên trong con người những mối lo lắng nhất định. Giới khoa học hiện đang xem xét những rủi ro có thể ảnh hưởng đến tương lai nhân loại tiềm ẩn đằng sau những công nghệ siêu thông minh đang lũ lượt chào đời.

Các nhà khoa học đã thử nghiệm hai cách để điều khiển trí thông minh nhân tạo. Một là ngắt kết nối chúng với Internet và các thiết bị khác, hạn chế tiếp xúc với thế giới bên ngoài. Vấn đề này sẽ làm giảm đáng kể khả năng thực hiện các chức năng mà nó đã được tạo ra.

Phương pháp còn lại là thiết kế một "thuật toán ngăn chặn lý thuyết" để đảm bảo rằng trí thông minh nhân tạo "không thể gây hại cho con người trong bất kỳ trường hợp nào." Tuy nhiên, một phân tích về mô hình máy tính hiện tại cho thấy rằng không có thuật toán nào khả thi.

Iyad Rahwan, một nhà nghiên cứu giải thích: “Nếu chúng ta phân tích vấn đề thành các thuật toán cơ bản của tính toán lý thuyết, thì một thuật toán ngăn chặn huấn luyện AI không gây nguy hiểm cho thế giới có thể vô tình dừng hoạt động của cỗ máy đó. Nếu điều này xảy ra, chúng tôi sẽ không biết liệu thuật toán ngăn chặn này có tiếp tục phân tích mối đe dọa hay không hay liệu thuật toán này có thể ngăn chặn những hiểm hoạ của AI hay không. Trên thực tế, điều này làm cho thuật toán ngăn chặn không thể sử dụng được”.

Dựa trên những nghiên cứu này, chúng ta có thể thấy không có thuật toán nào có thể xác định liệu AI có gây hại cho thế giới hay không. Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nhân loại thậm chí có thể không biết những cỗ máy siêu thông minh này xuất hiện từ khi nào, bởi vì việc không thể xác định một thiết bị sở hữu trí thông minh vượt trội hơn con người có nằm trong sự kiểm soát của vấn đề cần ngăn chặn hay không.

Phải chấp nhận sự thật rằng, con người sẽ luôn dùng chính những công nghệ họ phát minh ra vào cả mục đích tốt lẫn mục đích xấu. Điều quan trọng là, cần lập ra các kế hoạch phát triển bền vững và an toàn, làm sao cho trí tuệ nhân tạo phát huy tốt nhất ảnh hưởng của nó trong đời sống xã hội mà vẫn phải thúc đẩy văn minh, đề cao giá trị đạo đức nhân loại.

Nguyễn Can (t/h)

Khoa học Công nghệ


BÀI CHỌN LỌC

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo vượt quá tầm kiểm soát của con người