Người mang mầm bệnh không triệu chứng trong lịch sử: xuất hiện thuật ngữ 'siêu lây lan'

Bình luận Ánh Dương • 22:47, 13/03/20

Giúp NTDVN sửa lỗi

Mary Mallon - một người mang mầm bệnh không triệu chứng - đã kích hoạt nhiều đợt bùng phát dịch bệnh thương hàn ở New York vào đầu thế kỷ XX. Cô là một “siêu lây lan’’ trước khi thuật ngữ này tồn tại, một kẻ mang mầm bệnh khét tiếng đến nỗi cô có được một biệt danh nổi tiếng: Typhoid Mary (Mary Thương hàn).

Mary Mallon làm nghề nấu ăn cho các gia đình giàu có, cô đã mang theo mầm bệnh thương hàn không triệu chứng đến bất cứ nơi nào cô làm việc, làm lây lan căn bệnh của mình cho hết hộ gia đình này đến hộ gia đình khác.

Cân bằng giữa tự do cá nhân và lợi ích cộng đồng

Năm 1907, một nhà nghiên cứu y học đã phát hiện được ra căn bệnh kỳ quái của cô, dẫn đến Mallon bị cưỡng chế cách ly trong suốt quãng đời còn lại trên đảo North Brother, một địa điểm trên sông New York East.

Bà mất năm 1938, ở tuổi 69, bị chỉ trích trong ký ức dân gian là “người phụ nữ nguy hiểm nhất ở Mỹ’’, một bệnh nhân cần phải cách ly đặc biệt, thực tế bà đã bị đối xử như một tù nhân, cho đến khi chết.

Một thế kỷ sau, đến lượt tàu du lịch biển, khách du lịch hàng không và hàng triệu người ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Ý và các quốc gia khác đã phải thực hiện cách ly - tạm thời - trong cuộc chiến để kiểm soát sự lây lan của chủng Coronavirus mới.

Các biện pháp cách ly bao gồm từ lời đề nghị giữ khoảng cách xa khỏi xã hội, tự cô lập bản thân đến hạn chế đi lại, cấm các cuộc tụ họp công cộng và chịu sự giám sát chặt chẽ của chính quyền. Một hội thánh nhà thờ ở trung tâm của dịch bệnh ở Hàn Quốc đã bị buộc tội giết người. Ở một số vùng của Trung Quốc họ đã treo phần thưởng cho việc thông báo những người hàng xóm bị bệnh với chính quyền.

Các biện pháp quyết liệt của Trung Quốc dường như đang có hiệu quả, thúc đẩy cuộc tranh luận về việc hạn chế tự do cá nhân đến mức nào để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Số phận của Mallon đã đưa ra một câu chuyện cảnh báo về việc cân bằng không tốt giữa sự hạn chế tự do của cá nhân với lợi ích cộng đồng, một số các học giả bắt đầu xem xét lại trường hợp của cô sau khi dịch bệnh truyền nhiễm HIV, SARS và các dịch bệnh khác bùng phát.

Họ đã chọn Mallon, một người nhập cư Ailen, là nạn nhân của sự quá khích công khai và sự xâm phạm chính thức, một người phụ nữ không phạm tội nhưng cuối cùng bị tống giam vô nhân đạo và bị coi là một nhân tố cho sự lây nhiễm.

“Hầu hết người Mỹ khỏe mạnh rất khó hình dung, những người có quyền tự do cá nhân, lại có thể bị đe dọa trong nỗ lực bảo vệ sức khỏe cộng đồng’’, bà Judgithith Leavitt, một nhà sử học, đã viết trong cuốn sách của mình Typhoid Mary: Sự giam cầm vì Sức khỏe cộng đồng.

Mallon sinh năm 1869 tại Cookstown, Quận Tyrone, Ailen. Cô di cư sang Hoa Kỳ khi còn là thiếu niên và từ năm 1900 bắt đầu làm đầu bếp cho các gia đình giàu có ở New York.

Sự việc bắt đầu xảy ra. Các chủ nhân của cô và thành viên gia đình bị sốt và buồn nôn - mắc bệnh thương hàn, một số dẫn đến tử vong - trong khi Mallon, vẫn luôn bận rộn trong bếp, khỏe mạnh bình thường. Không biết gì về sự lây nhiễm của mình, Mallon lại chuyển sang làm đầu bếp cho các hộ gia đình khác.

Năm 1906 Mallon nấu ăn cho gia đình Charles Henry Warren, một nhân viên ngân hàng, tại ngôi nhà thuê của họ ở Oyster Bay, Long Island. Khi 6 trong số 11 người trong gia đình bị ốm, chủ gia đình đã thuê George Soper, một nhân viên dân sự, để điều tra.

Người mang mầm bệnh không triệu chứng

Thông qua quá trình loại trừ, ông đã phát hiện Mallon là nguồn gốc bệnh - Hoa Kỳ lần đầu tiên xác nhận người mang mầm bệnh không triệu chứng. Bảy trong số tám gia đình cô từng làm việc đã bị nhiễm bệnh.

Mary Mallon, được biết đến với tên là Typhoid Mary, một minh họa xuất hiện vào năm 1909 trên tờ The New York American. (Ảnh: Wikipedia)
Mary Mallon, được biết đến với tên là Typhoid Mary, một minh họa xuất hiện vào năm 1909 trên tờ The New York American. (Ảnh: Wikipedia)

Mallon từ chối mọi trách nhiệm và phản ứng với yêu cầu của Soper về việc cung cấp mẫu phân và nước tiểu bằng cách vung lên một chiếc dĩa ăn. Sau khi Soper công bố kết quả của mình trên Tạp chí của Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ, chính quyền đã bắt giữ cô.

Cô đã phản ứng rất mạnh mẽ về việc bắt giữ và hoàn toàn không hợp tác với chính quyền. Năm cảnh sát đã tham gia vào vụ bắt giữ cô. Một cảnh sát phải ngồi trên xe cứu thương với cô đã so sánh với việc “chung chuồng với sư tử giận dữ’’.

Mallon khẳng định cô khỏe mạnh và cảm thấy bị cô lập một cách bất công tại một phòng khám trên đảo North Brother. Sau ba năm, vào năm 1910, cô được thả ra với điều kiện không được tiếp tục làm nghề nấu ăn nữa.

Mallon làm việc trong các tiệm giặt ủi nhưng tiền lương rất kém nên cô đổi tên thành Mary Brown và tiếp tục làm việc trong bếp, bao gồm cả Bệnh viện Phụ nữ Sloane. Điều này đã gây nên một ổ dịch thương hàn vào năm 1915.

Mallon bị phơi nhiễm và quay lại cách ly trên đảo trong suốt quãng đời còn lại, làm lây nhiễm hàng chục người và ba người tử vong. Tin đồn thất thiệt cho rằng cô đã gây ra sự lây nhiễm cho hàng ngàn người.

Trên đảo, cô thường xuyên được kiểm tra và xét nghiệm nhưng hầu như không biết được gì về tình trạng bệnh của cô. “Thực tế tôi như một người kỳ dị để mọi người đến xem’’, cô đã viết trong một lá thư. “Ngay cả những người cùng bị cách ly trên đảo cũng đã đến gặp tôi và hỏi về những sự việc đã được cả thế giới biết đến’’. Những người mắc bệnh lao phổi trên đảo thường nói “Cô ấy đây, người phụ nữ bị bắt cóc’’.

Mallon từ chối công nhận mối nguy hiểm mà cô gây ra cho mọi người và hành động có trách nhiệm và rất quyết liệt, đặt chính quyền vào thế khó xử.

Tuy nhiên, Leavitt và các học giả khác tin rằng là một người nhập cư Ailen nghèo, chưa lập gia đình và là phụ nữ, cô đã phải chịu những thành kiến không rõ ràng như những người mắc bệnh thương hàn không triệu chứng khác, bao gồm một số người đã gây ra lây nhiễm cho nhiều người hơn Mallon nhưng chỉ bị cách ly trong vài tuần.

Ngày nay, các công nhân trong các ngành dịch vụ trên toàn thế giới phải đối mặt với sự lựa chọn về việc có nên ngừng làm việc để đề phòng coronavirus hay không và có thể bị mất tiền bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế.

Trong một cuốn sách năm 2001, đầu bếp nổi tiếng trên truyền hình quá cố Anthony Bourdain đã bảo vệ Mallon như một linh hồn nổi loạn tốt bụng, cô đã làm việc vì cô cần phải làm việc. “Trong hầu hết các công việc, bạn không làm việc thì bạn sẽ không được nhận lương. Bạn thức dậy với một tiếng sụt sịt, sổ mũi và đau họng? Bạn là người lính …, đó là một điều đáng tự hào, vượt qua nỗi đau và bệnh tật để làm việc’’.

Ánh Dương

Theo Theguardian

Khoa học Nhân thể


BÀI CHỌN LỌC

Người mang mầm bệnh không triệu chứng trong lịch sử: xuất hiện thuật ngữ 'siêu lây lan'