Nghiện mua sắm trực tuyến – một hội chứng rối loạn thần kinh nguy hiểm

Bình luận Ngọc Mai • 09:57, 08/04/21

Giúp NTDVN sửa lỗi

Hiện nay rất nhiều người dường như không thể ngừng truy cập internet và mua sắm những thứ họ không thực sự cần thiết? Mong ước được tiêu xài thoải mái là một cám dỗ thường xuyên đối với nhiều người, và nỗi lo lắng vì dịch COVID-19 chỉ càng làm tăng thêm cơn nghiện mua sắm trực tuyến trên mạng.

Trong năm đại dịch vừa qua, hàng triệu người đã sử dụng Internet để đặt hàng tạp hóa, đồ dùng gia đình và các hàng hóa khác mà họ thường mua trực tiếp. Điện thoại và máy tính xách tay của chúng tôi đã trở thành thiên đường thương mại.

Nhưng đối với một số người, mua sắm trực tuyến dễ dàng biến từ một chiến lược tiêu dùng tiện lợi thành một hành vi thái quá và gây hại.

Sổ tay chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần không chính thức phân loại chứng nghiện mua sắm (hay về mặt kỹ thuật hơn là “mua sắm cưỡng chế” là một chứng rối loạn tâm thần. Tuy nhiên, các chuyên gia đã công nhận nó là một vấn đề nghiêm trọng trong hơn một thế kỷ lại đây - nhà tâm thần học người Đức nổi tiếng - Emil Kraepelin đã mô tả nó lần đầu tiên vào đầu những năm 1900.

Việc mua sắm cưỡng chế càng trở nên dễ dàng hơn với sự ra đời của máy tính. Ngày nay, các cuộc khảo sát cho thấy 6% người Mỹ (nhiều người trong số họ là những người trẻ tuổi) phải vật lộn để kiểm soát chi tiêu của mình và nhiều người thích mua sắm qua internet. Bà Melissa Norberg, phó giáo sư tâm lý học tại Đại học Macquarie cho biết: “Mua sắm trực tuyến thật dễ dàng. Việc mua sắm có thể thực hiện ở ngay tại nhà, và bạn đang mắc kẹt ở đó. Hãy xem Amazon có gì để cung cấp cho tôi".

Làm thế nào để nhận biết khi nào bắt đầu có vấn đề nghiện mua sắm trực tuyến

Tất nhiên, tất cả chúng ta đều tận dụng mua sắm trên ứng dụng Amazon hiện tại và sau này. Giống như bất kỳ hoạt động nào khác, hoạt động này phổ biến trên một phạm vi rộng. Vậy làm cách nào để biết khi nào bạn đã đạt đến cực điểm?

Nghiện mua sắm trực tuyến không chỉ là dành quá nhiều thời gian để lướt web. Nó khiến bạn thường xuyên có mối bận tâm, bản thân sản phẩm không phải là thứ cho bạn sự hài lòng mà là do quá trình mua sắm có nhiều yếu tố kích thích thúc đẩy việc mua sắm. Quà tặng kèm theo được tách ra khỏi mục đích thực tế. Trong một đánh giá năm 2015 về nghiên cứu về việc nghiện mua sắm, các tác giả viết rằng các bệnh nhân báo cáo rằng họ “hiếm khi hoặc không bao giờ sử dụng các mặt hàng đã mua”.

Niềm vui của việc có được những đôi giày và đồ dùng nhà bếp thừa, có thể đoán trước được, chỉ là thoáng qua. “Ngay sau khi mua hàng, họ thường cảm thấy thực sự tồi tệ”, bà Norberg nói. Việc cảm giác xấu hổ và thất vọng này là một dấu hiệu khác của một thói quen không lành mạnh và nó nuôi sống thói quen đó. “Đó là chu trình tuần hoàn lặp lại”, bà nói thêm. "Bạn cảm thấy tốt, sau đó bạn cảm thấy tồi tệ, vì vậy sau đó bạn muốn cảm thấy vui trở lại".

Sau mỗi lần mua hàng do bị rối loạn mua sắm cưỡng chế, thường kèm theo những cảm xúc tiêu cực: cô đơn, trầm cảm, lo lắng. Một người có thể chuyển sang mua sắm vì họ không thể đối phó với một số căng thẳng trong cuộc sống hoặc để nâng cao ý thức về bản thân. Nhưng nó cũng có thể bắt đầu với một trạng thái tâm trí trung lập hơn, chẳng hạn như để giải quyết nỗi buồn chán.

Mục đích sau cùng là con người tìm cách cải thiện tâm trạng của mình, và trong một năm bị cách ly và cô lập do COVID-19, nhiều người cần các giải pháp đối phó hơn bao giờ hết. Chúng tôi thường gọi (khá phiến diện) về chi tiêu theo cảm xúc này như một biện pháp giải khuây. Cách gọi dễ nhầm lẫn, vì nó ngụ ý hành động sẽ cải thiện sức khỏe tâm thần - nhưng thực tế điều ngược lại có nhiều khả năng hơn.

Việc mua sắm để giải khuây cũng có thể làm ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của cá nhân. Hậu quả tài chính là điều hiển nhiên, và nhiều người đã rơi vào cảnh nợ nần chồng chất. Nhưng khi thói quen mua sắm trực tuyến này tiêu tốn nhiều thời gian và thu hút sự chú ý hơn, nó có thể dễ dàng gây ra các xung đột trong gia đình và bạn bè, hoặc cản trở công việc, học tập cùng các nghĩa vụ xã hội khác. Trên thực tế, một người nghiện mua sắm trực tuyến không cần phải chi đến một đô la để thói quen này trở nên nghiêm trọng - chỉ cần lướt web vô tận thường là đủ. Tại thời điểm đó, Norberg nói, "nó trở nên cực kỳ quan trọng với chi phí của những thứ khác".

Đối phó với chứng nghiện mua sắm trực tuyến

Có rất ít nghiên cứu về nguyên nhân của việc bị rối loạn ám ảnh cưỡng chế mua sắm, mặc dù các nhà nghiên cứu đoán rằng nó chiếm đoạt hệ thống tạo kích thích, hưng phấn của cơ thể chúng ta theo cách giống như các chứng nghiện hành vi khác, chẳng hạn như cờ bạc. Hoạt động mua sắm và mua sắm cung cấp một lượng lớn dopamine, và cảm giác hưng phấn ngắn ngủi đi kèm với nó, sau đó khiến chúng ta cảm thấy thấp thỏm hơn bao giờ hết.

Các nhà cung cấp Internet sử dụng một kho vũ khí các chiến thuật bán hàng thông minh để đàn áp bộ não ít ỏi của chúng ta, khiến chúng ta càng khó cưỡng lại mong muốn mua hàng. Giáo sư Norberg nói: “Có lẽ các nhà tiếp thị biết rõ điều gì thúc đẩy hành vi của người tiêu dùng hơn là các nhà tâm lý học. Chúng hoàn toàn phù hợp với cách mọi người tiêu dùng". Các thuật toán hiển thị cho bạn những quảng cáo không được yêu cầu dựa trên lịch sử tìm kiếm của bạn. Amazon tự động đề xuất các mục để ghép nối với nhau. Các hãng bán hàng điện tử cung cấp các chương trình bán hàng chớp nhoáng và “mua ngay, trả góp”.

Chưa có loại thuốc nào được chứng minh là có hiệu quả trong việc điều trị chứng nghiện mua sắm (tuy nhiên, xem xét mối quan hệ chặt chẽ của nó với các rối loạn tâm trạng khác, như lo lắng và trầm cảm, thì sẽ thấy rằng có thể điều trị cả hai vấn đề bằng một liều thuốc). Một vài nghiên cứu đã phát hiện ra rằng liệu pháp hành vi nhận thức nhóm sẽ giúp ích, và sự tự giúp đỡ có hướng dẫn đôi khi có thể đạt được sự can thiệp cần thiết.

Đối với một số người, điều đơn giản này có thể tự làm là đủ. Nhà tâm lý học Norberg ủng hộ phương pháp tiếp cận chính niệm. Đầu tiên, cô ấy khuyên bạn nên phản tỉnh hành vi của mình và tự hỏi xem liệu bạn có đang mua những thứ mình không cần hay không. Một dấu hiệu rõ ràng - và rất phổ biến - những đồ vật đã mua có khi nào vẫn nằm yên trong cái hộp của nó vì không được dùng đến.

Tiếp theo, bạn cần xem xét động cơ gì thúc đẩy bạn mua sắm. Đó có thể là bất cứ khi nào bạn cảm thấy cô đơn, hoặc bất cứ khi nào bạn nhìn thấy máy tính xách tay của mình? Một số phần mềm kích hoạt ứng dụng, chẳng hạn như kích hoạt ứng dụng mua sắm, hãy nhanh chóng xóa chúng khỏi cuộc sống của bạn. Những người khác không thể làm được như vậy. Giáo sư Norberg nói: “Bạn sẽ không thể vứt bỏ máy tính xách tay của mình. Bạn sẽ phải tìm hiểu, làm cách nào để sử dụng máy tính xách tay của mình nhưng không bị lôi kéo vào việc mua sắm quá mức?”

Vì vậy, cô ấy đề nghị hãy mạnh dạn đối mặt với vấn đề mình gặp phải: “Đó là việc mở máy tính xách tay của chúng ta, truy cập Amazon, xem xét những thứ chúng ta muốn, để bản thân cảm thấy những điều không hợp lý và chỉ cần ngồi với nó, cân nhắc xem xét”. Sau đó, hãy tìm những cách lành mạnh hơn để lấp đầy khoảng trống tâm lý như: Gọi điện cho bạn bè, chạy bộ, đọc sách, luyện tập theo sở thích. Cô Norberg nói, tất cả những điều này có thể giải tỏa các vấn đề cảm xúc gây ra chứng nghiện mua sắm. “Chúng ta đang tìm những cách khác nhau để đáp ứng nhu cầu của chúng ta”.

Ngọc Mai

Theo Discovermagazine



BÀI CHỌN LỌC

Nghiện mua sắm trực tuyến – một hội chứng rối loạn thần kinh nguy hiểm