Người anh hùng thầm lặng đã giúp thế giới tránh khỏi cuộc chiến tranh hạt nhân

Bình luận Xuân Trường • 14:02, 23/09/20

Cách đây 58 năm, thế giới suýt bị hủy diệt bởi chiến tranh hạt nhân giữa Mỹ và Liên Xô trong 13 ngày cân não căng thẳng từ cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba. May mắn thay, có một người đã cứu vãn khỏi tình thế nguy hiểm ấy. Đó là người anh hùng thầm lặng Vasili Alexandrovich Arkhipov.

Cuộc khủng hoảng này có cấp bậc sánh ngang tầm với cuộc phong tỏa Berlin, vì đây là một trong các vụ đối đầu chính của Chiến tranh Lạnh, và thường được xem là khoảnh khắc mà Chiến tranh Lạnh tiến đến gần nhất cuộc Chiến tranh Thế giới lần thứ ba với vũ khí hạt nhân. 

Để hiểu tầm quan trọng trong quyết định của Vasili Alexandrovich Arkhipov, chúng ta cần quay trở lại thời điểm cực kỳ nhạy cảm và nguy hiểm trong cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba vào thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Mồi lửa nhen nhóm

Khi Dwight D. Eisenhower tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Mỹ vào năm 1953, ông cam kết đẩy lui sự mở rộng ảnh hưởng của Liên Xô. Chính quyền Tổng thống Eisenhower coi bom hạt nhân là một phần không thể thiếu của chính sách quốc phòng Mỹ, hy vọng rằng chúng sẽ chống đỡ cho các khả năng của Mỹ trong cuộc đối đầu với Liên Xô.

Tổng thống Eisenhower coi bom hạt nhân là một phần không thể thiếu của chính sách quốc phòng Mỹ, hy vọng rằng chúng sẽ chống đỡ cho các khả năng của Mỹ trong cuộc đối đầu với Liên Xô.
Tổng thống Eisenhower coi bom hạt nhân là một phần không thể thiếu của chính sách quốc phòng Mỹ, hy vọng rằng chúng sẽ chống đỡ cho các khả năng của Mỹ trong cuộc đối đầu với Liên Xô. (Wikipedia)

Vì thế, chính quyền của ông đã tăng số lượng đầu đạn hạt nhân từ 1.000 (năm 1953) lên 18.000 vào đầu năm 1961, cũng là năm cuối cùng của nhiệm kỳ 8 năm của Tổng thống Eisenhower. Năm 1962, Mỹ đã có số bom và đầu đạn hạt nhân lớn gấp 8 lần Liên Xô: 27.297 so với 3.332.

Để đối phó với sự “lấn lướt” ngày càng gia tăng của Mỹ trong việc phát triển và triển khai các tên lửa chiến lược, Tổng Bí thư Liên Xô Nikita Khrushchev vào năm 1962 đã đưa ra ý tưởng để cân bằng lại sự chênh lệch này, bằng cách đặt các tên lửa hạt nhân tầm trung tại Cuba. 

Tháng 5/1962, Tổng Bí thư Liên Xô Nikita Khrushchev và Chủ tịch Cuba Fidel Castro đã đạt được thỏa thuận “bí mật” cho phép Liên Xô bắt đầu xây dựng các trận địa tên lửa ở Cuba, trong đó có tên lửa đạn đạo tầm trung và tầm xa mang đầu đạn hạt nhân. Vào thời điểm này, Mỹ có tên lửa hạt nhân ở Thổ Nhĩ Kỳ và Ý có thể tấn công Moscow trong vòng 16 phút sau khi được phóng. 

Vào thời điểm này, Mỹ có tên lửa hạt nhân ở Thổ Nhĩ Kỳ và Ý có thể tấn công Moscow trong vòng 16 phút sau khi được phóng. 
Vào thời điểm này, Mỹ có tên lửa hạt nhân ở Thổ Nhĩ Kỳ và Ý có thể tấn công Moscow trong vòng 16 phút sau khi được phóng. (Wikipedia)

Liên Xô khi ấy dù có rất nhiều vũ khí hạt nhân hoàn toàn có khả năng hủy diệt các mục tiêu của đồng minh Mỹ trên khắp châu Âu, nhưng lại không có khả năng tiêu diệt các mục tiêu ở Mỹ. Vì vậy, Liên Xô cần phải có vũ khí hạt nhân ở Cuba, để lấy lại sự cân bằng trong Chiến tranh Lạnh.

Kế hoạch bại lộ từ một bức ảnh do thám

Mùa thu năm 1962, một chiếc máy bay U-2 của Mỹ bay qua Cuba để tìm cách xác nhận thông tin tình báo về các trận địa tên lửa của Liên Xô ở San Cristobal (Cuba).

Ngày 14/10/1962, chiếc U-2 trở lại Mỹ đem theo hình ảnh xác thực các vị trí Liên Xô bí mật lắp đặt tên lửa đạn đạo tầm xa và tầm trung mang đầu đạn hạt nhân, cách bờ biển Florida của Mỹ chỉ khoảng 90 dặm. Một ngày sau, những bức ảnh này được đặt lên bàn làm việc của Tổng thống J.F. Kennedy.

Ngày 14/10/1962, chiếc U-2 trở lại Mỹ đem theo hình ảnh xác thực các vị trí Liên Xô bí mật lắp đặt tên lửa hạt nhân, cách bờ biển Florida của Mỹ chỉ khoảng 90 dặm. (Wikipedia)
Ngày 14/10/1962, chiếc U-2 trở lại Mỹ đem theo hình ảnh xác thực các vị trí Liên Xô bí mật lắp đặt tên lửa hạt nhân, cách bờ biển Florida của Mỹ chỉ khoảng 90 dặm. (Wikipedia)

Về phía Liên Xô, tất cả các kế hoạch và chuẩn bị để chuyên chở và triển khai các tên lửa tại Cuba được tiến hành một cách tối mật, chỉ có một số rất ít người được thông báo về tính chất thật sự của sứ mệnh này. Thậm chí các binh sĩ Liên Xô được giao nhiệm vụ cũng bị đánh lạc hướng. Họ được cho biết rằng họ sẽ phải đi đến một vùng lạnh giá và được trang bị với các giày trượt tuyết, và các thứ trang bị mùa đông khác.

Ngày 15/10/1962 được coi là ngày khởi đầu cho Cuộc khủng hoảng tên lửa hạt nhân nghiêm trọng nhất trong lịch sử, kéo dài 13 ngày vào đúng thời điểm cao trào trong Chiến tranh Lạnh, khiến tình hình thế giới trở nên vô cùng căng thẳng trước nguy cơ nổ ra một cuộc chiến tranh hạt nhân. 

Ngày 22/10, Tổng thống Kennedy tuyên bố: “Vũ khí hạt nhân tên lửa đạn đạo có sức tàn phá khủng khiếp, bất kỳ việc triển khai đột ngột nào cũng có thể được coi là mối đe dọa nhất định đối với hòa bình thế giới… Tên lửa chiến lược của chúng ta chưa bao giờ được chuyển tới lãnh thổ của bất kỳ quốc gia nào dưới lớp vỏ choàng bí mật và dối trá”. 

Mỹ đã xem xét đến việc tấn công Cuba bằng không lực và hải lực, và tiến hành "cách ly" Cuba bằng quân sự. Hoa Kỳ thông báo rằng họ sẽ không cho phép vũ khí tấn công được gửi đến Cuba, và yêu cầu Liên Xô phải tháo bỏ các căn cứ tên lửa đang được xây, hay đã xây dựng xong tại Cuba và dẹp bỏ hết tất cả các loại vũ khí tấn công.

Tổng thống Kennedy và Bộ trưởng Quốc phòng McNamara trong cuộc họp EXCOMM.
Tổng thống Kennedy và Bộ trưởng Quốc phòng McNamara trong cuộc họp EXCOMM. (Wikipedia)

Tổng thống Kennedy cũng công bố những hành động mà chính phủ Mỹ thực hiện để đáp trả việc triển khai vũ khí hạt nhân của Liên Xô tại Cuba, bao gồm “một chiến dịch kiểm soát nghiêm ngặt” tất cả các thiết bị quân sự chuyển tới Cuba bằng đường biển. Thuật ngữ “kiểm soát” để nhằm chỉ hành động “phong tỏa” của hải quân Mỹ, chặn mọi ngả đường dẫn vào bờ biển Cuba.

Ngày 24/10, Tổng thống Kennedy ra lệnh triển khai hàng trăm tàu chiến, bao gồm 4 tàu sân bay và nhiều máy bay tuần tra, máy bay săn tàu ngầm để phong tỏa bờ biển Cuba, đồng thời thông báo cho phía Liên Xô rằng, Mỹ sẽ thả bom chìm cảnh cáo nếu họ xác định đúng các tàu ngầm của Liên Xô và buộc các tàu ngầm này phải trồi lên mặt nước và quay trở về.

Có một điều mà Tổng thống Kennedy không biết được rằng, thời điểm đó Tổng bí thư Khrushchev đã gửi một biên đội tàu ngầm có trang bị vũ khí hạt nhân đang trên đường tới Cuba. Tất cả các tàu ngầm này đều được quyền tự quyết khai hỏa phóng ngư lôi hạt nhân nếu họ mất liên lạc với Moscow.

Tổng thống Kennedy ký Tuyên bố ngăn chặn việc chuyển giao vũ khí tấn công cho Cuba tại Phòng Bầu dục vào ngày 23 tháng 10 năm 1962.
Tổng thống Kennedy ký Tuyên bố ngăn chặn việc chuyển giao vũ khí tấn công cho Cuba tại Phòng Bầu dục vào ngày 23 tháng 10 năm 1962. (Wikipedia)

Đòn cân não

Ngày 1/10/1962, một đội gồm bốn tàu ngầm tấn công hạt nhân Foxtrot diesel di chuyển từ căn cứ Bắc Cực, gồm chiến hạm B-59, và ba tàu “chị em” B-36, B-4 và B-130 thuộc Lữ đoàn tàu ngầm số 69 bí mật tìm đường băng qua hàng rào phong tỏa của tàu chiến Mỹ để tiếp cận Cuba.

Chỉ huy của nhóm tàu là thuyền trưởng Vasili Alexandrovich Arkhipov đi trên chiếc B-59 nhưng không chỉ huy nó. Thuyền trưởng của chiếc B-59 là Valentin Grigorievitch Savitsky. Ba trong bốn chiếc tàu ngầm ấy - chỉ cần sự đồng ý của chỉ huy tàu và sĩ quan chính trị - là có quyền khởi động “vũ khí đặc biệt” trên tàu.

Tuy nhiên, trên chiếc B-59, cần phải có sự đồng ý của chỉ huy tàu, sĩ quan chính trị và phó chỉ huy tàu - Vasili Alexandrovich Arkhipov. Thêm nữa, gần như không có thủy thủ nào biết trên tàu của họ mang theo một quả ngư lôi đầu đạn hạt nhân, có sức mạnh hủy diệt tương đương với quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima. 

Vasili Aleksandrovich Arkhipov là một trong ba sĩ quan chỉ huy cấp cao của tàu ngầm hạt nhân tấn công B-59 của Liên Xô.
Vasili Aleksandrovich Arkhipov là một trong ba sĩ quan chỉ huy cấp cao của tàu ngầm hạt nhân tấn công B-59 của Liên Xô. (Wikipedia)

Ngày 27/10/1962, trên hải phận quốc tế, lực lượng đặc nhiệm của tàu khu trục và máy bay tuần tra Mỹ đã phát hiện tàu ngầm B-59 khi nó đang nổi lên mặt nước để sạc ắc quy. Để tránh sự truy lùng của máy bay Mỹ, B-59 buộc phải lặn sâu xuống nước mặc dù khi ấy tàu vẫn chưa kịp nạp đầy ắc quy.

Một cuộc vây lùng tàu B-59 với sự tham gia của 11 tàu khu trục Mỹ bắt đầu chiến dịch “quấy rối” bằng sóng siêu âm và thả bom chìm xung quanh chiếc B-59, như một dấu hiệu cho thấy phía hải quân Mỹ “bắt” nó phải trồi lên mặt nước.

Lẩn trốn trong lòng đại dương, chịu áp lực bởi những quả bom chìm khiến tàu B-56 rung lắc dữ dội, bên trong nó còn là một trận chiến nảy lửa của đội ngũ cấp cao chỉ huy tàu, cùng thủy thủ đoàn hoàn toàn kiệt quệ vì căng thẳng và mệt mỏi.

Quan ngại là người Mỹ không hề biết mục tiêu họ đang truy kích dữ dội ấy là một tàu ngầm có mang theo đầu đạn hạt nhân, và chỉ huy tàu B-59 khi ấy đang lưỡng lự: Liệu có khai hỏa?



Bài cùng chuyên đề